ЦхьоалагIа номер «Сердало»

Ер статья язьяь дезткъа итт шу совгIа ха яле а ше йолча тайпара йитай оаха цу хана автора дийцар газет «Сердало» а цу хьалхара номер а доландаь. Дохьала дешархошта баьннача а ца Iеш дукхача историкашта а, хьехархошта а, Iилманхошта а пайда баргболаш статья я ер.

Сона хьалашка уллаш я «Сердалон» цхьоалагIа номер – йицлургйоца номер.
Е «Сердало» цхьоалагIа номер араяьлар болх беча наьха дезача ден 1923-ча шера ЦхьоалагIча мая латиний алапех кепа вIашагIделлача йоазонца. Цун тираж пхи бIаь яр. Эрсий мотт юкъе боацаш еррига гIалгIай меттала яр из номер, ах листа боарам а болаш.
Из газет Iодеша а цунах нах дIакхетабе а кагий нах бар кийч а баь, ЦхьоалагIча майх юрташка бахийта.
Вай, наьна меттала газета арадаьнна, массанахьа а сов раьза хинна бар юрташкара ахархой.
Из номер кийчъяьраш бар хIаьтара Дешара отдела тIавиллар – «Сердалон» редактор Мальсагов Зоврбики, цу хана бехктокхама секретарь когаметта а волаш газета корректор хинна Беков Темботи.
Газета дай бар хIаьтарча Лоаман Республикан ГIалгIай Коммунистий партен Комитете Округа Исполкоми; цар цIерах доладелар газет арадувла.
Из дар шоай меттала ара а даьнна, эггара хьалха гIалгIaшa Iодийша кепа йоазув.
Ший карарча наьха боадонах шийна йола чIоагIале еш латтача къаьнарча, къизача паччахьалкхен карара вай даьхача Советий Iаьдало кагийча къамашта йоазон гIулакха еннача бокъонех, гIалгIашта доагIача даькъа вайна чулестача культуран «Сердалон» сий долаш ниI яр «Сердалон» цхьоалагIа номер.
ВIашагIдолланза хинна йоазув вIашагIделла, баланза хинна мотт вIаштIехьбаьккха, ер ма вий, аьнна, волаш цхьаккха корреспондент воацаш, атта дацар цу номера ло баккха а, из вIаштIехьяккха а.
Эггара халагIдар материал ца хилар. Ха кIезига яр. Деррига а ши кIира мара дацар ЦхьоалагIа май хьатIаоттале сои (е мугIараш яздер) Зоврбики газета гIулакха вIашагIкхийтта. Материала гIайгIа дукха е езанзар. Цхьацца хIамаш тхоашкара яздеш тхо доахккаше, хьатIадоагIа болхлой деза ди бахьан долаш а, газет арадалара а тхога цхьацца наха ахийта ловций йоазош бахьан долаш а, гIалгIай меттала таржам де мара ца дезаш, дуккха йоазош Iайр тхога.
Зоврбика эрсий меттала яздаьчун а кхычахьара тIаденачун а тарж со вар тха. Оахош яздаьчох материал а юсаш, шийна тIехьа хьийхараш хIанз йола газета номераш а йолаш. Сердалон ниI – хьалхара номер ший ханнахьа 1-ча Май араяьлар.
I. Хьалхарча оагIон тIа оттайир оаха хьалхара статья: «Болх беш бола гIалгIaй». Балха нахага арадоалача газета гIулакх, цун хIaма, цун дозал дIадовзийташ яр из статья. «Вайна хьалхашка улл хIанз боккха никъ, – йоахар цхьанахьа цу статьяс, – хьаькъала говзалашта вай совдовла никъ. Цу наькъа тIa вайна вай наьна меттел долча йоазоно дергдолча новкъостала чот яь варгвац саг. Iомаде из йоазув! Деша вай газет! Цу тIа оаха увтторгда шоана Советски мехка мел вахаш волча сагa xa дезаш дола хIамаш. Цу газета тIа дехка мукъа да шо мел эшача хIаман дар, шоай лазараш. Доллача хIаман жоп хургда шоана»…
Цу статьяна кIал овттадир оаха «Сердало» aрaдалара тхоашка кхаьча ловцаш. Из дар вай хиннача Лоаман Республикан Коммунистически партен Комитетагареи Дешара Комиссариатагареи.
КхоаоагIа моттиг дIалаьцар «Сердало» яхача статьяс. Эрсий метала из язъяьр Зоврбик вар, гIалгIай мотт, аз лакхехьа яьххача беса, са бар. Цо дийцар дар, арадаьнна йоазув вайна, гIалгIашта, мел эш, цо вайна дергдолча гIулакха доккхал а цун кIоаргал а нахага дIадовзийташ. Юкъ-юкъера цун айташ дохкаргда вай. Долалу дешаш иштта дар цун: «Таханара ди, 1923-ча шера чура май бетта хьалхара ди диц ма лулда вайна, гIалгIай цIи йолаш. гIалгIай мотт лебеш вай укх дунен тIа мел даха!» Кхы дIахо дар: «Саг юха дийнвалар мо хIама да, бIаь шу гаргга дахача Iаьдало тоIадаь даьхкача вайга Советий Iаьдало таханарча дийнахь кхачийтар – воай йоазон даьй хилар. Сага са да ший наьна мотт…»
ДIахо, «Вайга чIоагIане – чIоагIа эшаш бола, вай боацаш бола эрсий мотт. Iомабеш аттагIа хургба вай йоазон новкъосталца: эрсий йоазонаш вай метта тIа лохаш, вай меттаца эрсий дешай маIанаш лувцаш – сихха метта шаьрлургва хIанз деша вагIa саг… Цул совгIа, ца дешаш хьалкхийнарий, шоаш баьде хилар бахьан халла укх дунен тIa лела безарий миска дакъа дагадоаллаш, нонагIо уж бахьан арадаьккха йоазув да ер. Керттера а миска барий, тIехьабисарий новкъост ва ер йоазув…»
II. ШоллагIа газета oaгIyв дIалаьцар шин статьяс: «ЦхьоалагIа май» – Альдиев Султана язъяьяр. «Май хьалхара ди» Дахкильговс. Шаккхе а болхлой дезача ден хIама дувцаш яр.
III. КхоалагIа oaгIув дIалаьцай – «Лоаман Республикан Кертерча Исполкома дIакхайкадечо». Цу доакъошта кортош дохкаргда вай из фу кхайкарал да ха. Ераш да уж: «Лоаман нах баьде хилар паччахьа Iаьдала чIаогIало яр». «ТIоми моцали новкъа яр дешара гIулакха». «Хьалхарча Iаьдало вайна йита тIехьале дIакхосса еза!».
«Школа хургья лоаман наха дегашта гарга».
«Лоаман нах кхийттаб дешар пайдана хиларах».
«Дешара фронт – кертера фронт я».
«Мишта лакхде деза дешара гIулакх?».
«Вай чIоагIа да цхьоагIонца!». «ТIакхе Сердалонна!».
Кхайкарлонна кIал кулгаш дар яздаь: «Керттерча Исполкома тхьамада – Зязиков Идрис. Секретарь Измайлов».
Цу кхоалагIча oaгIон тIa оаха оттаяьр, харцахьа а бакъахьа а шоашта ховчча тяйпара язъяь, хIаьтарча Лоаман Института курсанташа яйта корреспонденци яр: «ХIама тоадалар», – аьнна корта болаш.
– ХIана вай xIама тoaденнад, вай сомадала деза вай дешарца а, вай газетаца а… – яхаш дола къамаьл дар цо даьр.
IV. ИиълагIча оагIон тIа яхар тха «Борочара мехка школе» яха статья. Революцен хана кораш a наIараш а дIадаьха кхыметтел тховнаш а чудийтта, воча юхьара ийрчадаьха лаьтта мехка школен цIенош Дешара отделе ремонт яь сийрдадахари, цох юха керда юллача Советий школе чухь, кxo хьехархо тIa а волаш, гурахьа денз дешар доладалари дар цу тIа дувцаш. Из эрсий меттал яздаьр Дешара отдела Соцвос А.К.Гул вар.
Цул coвгIа 4-ча oaгIoв тIa мел баха болх юрташкара эрсий меттала яхачеи, керттера оаха оахош тхоашта ховчохи, хьахезачохи, юртара даьхкачеи хабарех латтар.
Цар корта – «Юрташкара» аьнна бар. Уж ахархой хабараш дар; Экажгкъонгий-Юртара, Онгуштара, ДаьттагIара, Мочкъий-Юртара, Ачалкхера, Долакха-Юртара.
Царех цхьайола заметкаш школаш яхка тхона яхаш яр; цу гIyлакха даьхка каьхаташ дар царна юкъе (Даьттахой шахьара, Онгуштера), шоллагIъяраш – Наьсарерча мехка школе бераш деша ховшаш, apгIа нийса кхачийтаяц тхога яхаш къувсаш яр (Мочкъий-Юрт), ккоалагIъяраш шоашта баха оатхалаш йохка моттиг xьахьехар уж ханнахьа нийсъяр, агроном хилийтар дехаш яр. (Йоккха-Ачалкхе. Из яйтар Беков Т.). Долакха-Юртара яйтар бIарчча статья яр – дешари газети наха мерздеш. Из яйтар хIанз волча «Сердалон» болхлочо Дахкильгов Батарбика».
Газета гонахьа йийхка лозунгаш яр, цу ден дозалга хьежжа» болхлошта доагIача даькъе а ехка «ЦхьоалагIа май – болх беча наьха деза ди да!».
«ЦхьоалагIа Май – наьха хьацарах бахачар таьзета ди да!».
«Дешар – заман тур, дунен дIоагIа да!».
«БIаргаш дайначох дика новкъост хулаш мо мара – дешанза барех пайда баргбац шоашта а, лоалахошта а, революценна а!».
Иштта яр вай «Сердалон» 1-ра номер.

Беков Тембот

«Сердало, 11 ноябрь, 1927 шу).

№ 65-67 (12001-003), пIаьраска, 4 май, 2018 шу, пятница, 4 мая 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *