КхувшбоагIарий йоакхо яр

Сага вахаре эггара чам болашагIа а маьршагIа а йолча ханех я къонал. Ишта хиларал совгIа, къаьстта дега гIозал яхьаш, вахара чам бовзийташ йола ха а я из. Ма хулла дукхагIа, дикагIа, цIенагIа хIама хьаде уйла йолаш, ди тIехьа керда хIама Iомаде, довза, кхолла чам болаш йола ха я къонал. Къонабарий лоархIаш йола ха – 18 шерагара 35 шерага кхаччалца я. Уж ба дукхагIча даькъе ишколан лакхарча классашкеи университеташкеи багIа дешархой – кхоана вай паччахьалкхен доале а айтта халкъа хьал дикагIча оагIорахьа тоадеш, мехка гIулакх дIадахьа дезаш бола нах. ХIана аьлча, ханаца воккха хиннар дIа а водаш, цунна тIехьа хьалкхийнар хьа а отташ хьадоагIа из гIулакх массаза. Цу боламца къам нийсача апарах гIоргдолаш къахьега деза боккхагIаша, кхувшбоагIарашта эшар дIахьалхадоаккхаш.

ХIара шера июнь бетта 27-ча дийнахьа дездеш да Россе паччахьалкхен къоначар ди. Из белгалдеш да Россе хьалхара паччахьа хиннача Ельцин Николая Бориса, 459-РП номера тIехьа 1993-ча шера июнь бетта 24-ча дийнахьа мога а даь хьакхайкадирца. ХIаьта дага а деха, хилча бакъахьдар аьнна из хьалхадаьккхар Россе къонабарий гIулакхах йола комитети, кагийча наьха цхьанкхетара къаман совети яр. Царна дагадеха керда гIулакх къоабал а даь, чIоагIдаь хьакхайка а даь тIаийцар паччахьалкхен кулгалхоша.
Йоккха паччахьалкхе я Россе. Хетаргахьа вай паччахьалкхен цхьаккха мохк хургбац кагийча наьха хьал теркал деш, уж ди тIехьа алсамбувлаш хургбола гIулакхаш ца леладеш. ЛаьрххIа къоначар гIулакха хьайийла хIара мехкашка йолаш я цар гIулакхех йола комитеташ. Из да кхувш боагIараш лорабар тIехьа паччахьалкхено шийна хьалхашка декхар а оттадаь, лерхIамеча политика балха дакъа из лоархIаш хилар. Къонача дезалашта гIо ду паччахьалкхено, моллагIа хьаде чам болча хIамангахьа уж накъа боахаш новкъостал дирца. Бакъда, ишта хьал дале а, ди тIехьа хьасовбувла кагий нах ба дукха балхаш доацаш а, шоай моттиг белгалйинза а хьувзаш. ГIулакх мичча тайпара хиларах шийна дегIачо дIаваде хьаваде шийна моттиг Iалаш ю.
Россе мехкашта юкъе эггара зIамагIа а къонагIа а йолча ГIалгIайче, цу гIулакхашта кхыча мехкаел вIалла а тIехьаюсаш яц ала йиш я. Дукха тайпара Iаьдала а юкъара а организацеш я, кагийча нахага шоай говзал йолча оагIорахьа къахьегийтардухьа хьайийла. Доккха дакъа дIалаьца къахьегаш ба балхазал дIадаккхара тIехьа а, бакъда, хьалха санна дукха беце а, болх боацаш багIа кагий нах болаш ба вай мехка а, кхыча мехкашка санна. ТIехьарча шерашка дукха я ГIалгIайче гIолла дIакхохьаш къоначарна лаьрхIа дукха тайп-тайпара саг алсамвалара хьожаяь форумаш. Царшка гIолла шоай говзал лакхъе а, хьаькъал шерде а аьттув хул кагийча наьха кхал маIа а аьнна къоастам боацаш.
Сага вахаре эггар лоархIам болашагIдар да – цIена хилар. Цул совгIа нахацара дIакхъесташ воацаш, холонах, балхах, къахьегамах ца кхераш хила веза саг. «Юстара лийнначох йист еттаеннай», яхад вай даьша. Ший ма хулла юстара ца а теIаш шийна ма могга хIама хьаде гIерташ хила веза саг, нахаца цхьана шийна гонахьа дуккха къахьегамхой боаржа а беш. ХIаьта дIагIертачоа, дIагIартача юстара ца а вуташ, из хьатIаозаш къахьийгача, мел харц ваьннар а меттавоагIа, кагий нах, царна шоай говзалгахьа къахьега аьттув белча, бIаргаш дIа-хьа а ца лекхаш, боахкаргболаш ба. Цхьавола саг ший фу дича бакъахьа да, е хьашт дале ший вIалла къахьега дезий ца ховш хул. Цу мо болчарга цар аьттув баргбар хьадайтача, уж харцача наькъаша дIалувцале нийсача наькъа тIа баьхача царех мехка, халкъа гIончий хул.
Миччахьа ше балха дIатIавахача сага кIал даь латташ дар дIахо хьу, нагахьа санна эшамаш цунгахьа дале из тоаду, е цу балхах ца кхеташ вола саг нийсвелча кегаду. Цудухьа чIоагIа лоархIам болаш да хьакхебеш бола кагирхой дунено дIадехаш долча лерхIамех деррига ховш а болаш хьакхебича. Нагахьа санна цига эсала моттигаш гучаяьнна хIама дале, из кердадаьккха тоаде а, кхы дIахо наха балха моттигаш Iалашъе а хьаькъал тоъаргда ший гIулакх ховш волча сага.
ГIалгIашта юкъе массаза а хиннад боккхагIчара хьабена никъ, кагегIчар керда эттача заманга, вахарга хьежжа, товргболча тайпара кIезигдолча хувцамашца дIахохьош. Бакъда, ди тIехьа шоай говзал лакхъеш, дешарца къахьегаш воацачун хала хургда кIалха даь латташдар дIахо дIадахьа меттел лораде а.
Лакхе вай хьоахадаьча къоначар цIай долча дийнахьа, царна сакъердам хургболаш, цхьацца вIашагIкхетараш дIакхухь вай паччахьалкхен доазонаш тIа. Цул совгIа, вахаре накъадаргдар хьалхадоаккхаш къамаьлаш ду, форумаш, фестивалаш, мастер-классаш ю шоай говзал цар лакхъергйолаш. Вай паччахьалкхен санна кхыча паччахьалкхений а да шоай белгалдаь дездеш кагийча наьха денош. Цул совгIа, дерригача «Халкъашта юкъера къонабарий ди» аьнна белгалдаь цIай лоархIаш ди а да. Из хьакхайкадаьд ООН юкъарчено 1999-ча шера, август бетта 12-ча дийнахьа хургдолаш белгал а адь.
Укх деношка ГIалгIайчен Мехкдаь Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека вIашагIкхетар хилар галгIай мехкарча къонабарашца. Цига дукхагIа баьхка кагирхой бар, денна юкъара болх беча а, Iаьдала балха тIа а мехка хьал тоадргахьа хувцамаш деча дакъалоацаш бараш. Шин сахьата совгIа хиннача вIашагIкхетаре кагийча наьха хиннача хаттарашта жоп луш царца ха дIайихьар Мехкдас Баматгире Юнус-Бека.
ТIеххьара вIашагIкхетар чакхдоалаш Евкуранаькъан Юнус-Бека белгалдир, моллагIа мехка хьахулашдолча хувцамашца ийна, дикагIча оагIорахьа къахьегаш хила беза кагий нах, аьнна. ДIахо Мехкдас баркал аьлар къонабарашта, шоай низ кхоачача боараме мехка хьал дагадоаллаш юкъара болх дIакхохьача дакъалоацаш уж хиларах.

Матенаькъан Илез

№ 96 (12032), ера, 28 июнь, 2018 шу. Четверг, 28 июня 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *