НАЬНАЦАРА ХИЙРАВАЛАР

ТIехьарча хана наха юкъе дукха хоз, «хьанехка ший берашцара къоастаяьй, хьанехка ший наьнаца йистхулаш вац, хьанехка бехк боацаш йитай», яхаш дувца хабараш. Вай къаманга вIалла товш къамаьлаш дац уж. ХIана аьлча, саг йитари, нанеи бери къоатстадари, наьнаца ийгIа вагIари чIоагIа во, ийрча эсала, кIалдиса лоархIаш да вай къамо.

Цхьавола саг ше наьнаца гIарйича, е цунна цатовр дича чIоагIа хала хеташ гIайгIа бала болаш, дог дехе хьувзаш хул. Ший даьцеи наьнацеи кIаьда, Iимерза, дика хилар Ислам дин чухьа халанза даргдоацаш дувца. Из кхоачаш ца деш вола саг Далла хьалхашка доккха къа даьрг ва, цун Iамал Дала дIа ца эцал. Цудухьа наьнаца е даьца ший гIаръяьлча, е царна ше эгIазвахача хьадагдоха деза дезалхочоа ший гIулакх малагIча кIарга тIа латта.
Дукхача Къуръана аяташкахьа хьоахадаьд Дала даьцеи наьнацеи дика хила аьнна, цул совгIа шийх новкъост тохар мо во лаьрхIад из Дала. Сий долча Дала йоах ший Къуръана чухь, «Доахан», яхача сувратагахьа 151 аяьт да из. «Шийх новкъост а ма тоха даьцеи наьнацеи дика а хила». Цудухьа Далла Iаьса хила цар ца мел яхача хана, дас нанас мел яхар кхоачаш де дезаш ва дезалхо.
Ший эгIазал шийга кхаба атта дац, шайтIано Iехавий корзагIа воалаш нийслу саг. Вай даьша яьхад, «Баш-Лоам корта Iобахьаш вале а къонах вац, нагахьа санна ше эгIаз вахача хана ший дегIа доал дулуш саг веце». Иштта лоархI вай къамо ше эгIаза вахача хана ший дегIа доал ца дулуш вола саг. ТIаккха, нанна эгIазвахар мишта лоархI, хIаране ше-шийна уйла е мара езац.
«Дика а, е во а нанеи бери къоастадар чIоагIа во лоархIаш хиннад вай къамо. Даьла раьза хилва цунна, СурхотIара Хьажа волча, ший гIулакх а дахьаш Ачалкхера бIаьхача наькъа СурхатIе хьаена цхьа кхалсаг хиннай. Ше волча из хьакоа йоалашше, фу дар шугахьа, аьнна хаьттад цунга Хьажас. Даьра ши котам яр са таьлме уллаш цхьанне ялх кIориг яьккхаяр, шоллагIчо цхьа кIориг яьккхаяр. Из цхьа кIориг яьккхар таьлме юха дIа а южаяь, цун кIориг вокха котама дIатIехьа а хийца йоагIа со. Из деце кхы хIама-м дацар, аьннад кхалсаго. ТIаккха, цо ше волча дена гIулакх цунга хьа а ца дувцицийташ, «Нанеи бери къоастадеча балийх вай Дала лорадолда. Жи хье ма йодда яхе дIатохалахь Iайха котамцара къоастаяь кIориг», аьнна юха Ачалкхе цIаяхийтай из БатIал-Хьажа. Цу наьнеи бери лоархIам мелаб, уж къоастадар мел харцахьа да вайна хьахайта даьд из Хьажас. Цудухьа лоравала везаш гIулакхаш да уж. Ше бахьан долаш цхьаккха а саг къастаргвоаца оагIо лаха хьажавеза саг». – йоахар ОльгатIа ваьхача бIаь шерага кхаьча хиннача Кхорахой Хьусена.
Хьадеча хIаманна, дезала, боахама, хьаша лархIара, доахан, ков леладара пайдана еце, ший берашцара къоаста а цаеш цхьаннахьа Iохоаяр гIойле я кхалсаг. Бусалба дингеи къаман Iадатагеи ладийгIача ишта хозагIа товш а да из. Хийла, мараи сесагаи юкъе цатоам эттача, ай кхалсаг мара йий из, Iа цIайохийте меттайоагIаргья хьона, аьле къамаьлаш деш нийслу вайна юкъе цхьаболча наха. ХIаьта кхалсаг йитари, из ший берашцара къоастаяри вIалла кIо деш хиннадац вай даьша.
«Нагахьа санна кхалсагаца ваха хьайна ца моге, из юта а ца юташ, из був яьккхе ший дезалца хьай доалахьа Iо а хоайий хьайна кхыйола саг хьайоалае. Йита ма йита. Йитарах бала пайда бац. Кхалнах дукха а ма бий вайна хIанз. Кхалсаг Iа хьай доалара а яьккха йитача, доалаш ма дац. Берашта нана эш. Наьна йIоавхал йоацаш кхийа бераш, дега эсала, заьлза са долаш хул. ВIалла а мегаргдац из мо хIама де», – дувц дIахо Кхорахой Хьусена.
Цхьайолча фусаме бери нанеи къаьстача, бера ший нана гоамалургйолаш, ший наьнах цунга во хабараш дувцаш, ший наьнаца бIарг ца вайташ кхеву цхьаболчар шоай дезалхо. ТIаккха цунна ше Iоваь нана гоамлу. Цул къа а долашах хIама дергдац дезалхочо. ХIана аьлча, нана къин тIера ца йоале Ялсмале бIаргагургьяц цунна, дийшача наха хьаяьхачох.
Нана яхар цхьа моллагIа йола саг яц. Из я, вай ийс бетта ший кер чу а леладаь цул тIехьагIа вай дунен чу даьлча, хало атто ца къестаеш, ший са ца кходеш, вай дошадар, шелдалар, мецадалар, хьогадалар, кIаьддалар кхераш вай хьалкхедеш яр. Дунен чу ше йоаккха ха, вайх дог лазаш йоакх цо.
Хийла нана ший дезалхой меца ца бита пхьераза Iоюж. Наьна сий лакха лоаттаде деза моллагIволча саго. Наьнаца эздел леладе деза. Ший нана езар, цун сий дар цо шийга яхар дар, наьна юхь ца йоагаяр, ший нанна балха така новкъостал дар, цун хало йолаш дола хIама ше хьадар из да дезалхочун хьакъ. ВIалла эхь дац цIагIа йиIиг еце кIаьнко дIа а этта ший нанна дуа хIама кийчдеш а, пхьегIа дIайоаккхаш а, ийнаш дулаш а новкъостал даьд аьнна. Мел дукха вай къахьегарах нанас воашта даьча дикан духьал хам баь даргдац вай.
«Могаш йоаца ший нана ги а елла цун хьажол тIера даккхардухьа хьажцIен гобоахаш лийнав цхьа Iарбе. ТIаккха, Даьлера салам-моаршал хилда цун, Даьла элча а хиннав цу хьажацIа. Ше даьла Элчан юхе нийсвелча хаьттад цу Iарбечо. Тахханалца сай нанас сайна мел даь дика юхадийкъа ваьннавий со? Ваьннавац, аьннад цунга пайхамаро, Даьлера салам-моаршал хилда цунна. Цо хьона йоаяьча цхьан бийсан мах юхабийкъа ваьннавац хьо, аьнна. Иштта дозал долаш да, нанас ший дезалхочоа деш дола доал». – йоах Назранерча имама ЦIолой Хизира.
Нанеи бери къоастадаьчул тIехьагIа, масала шийна дуккха зоахалолаш хьатIаухашше ший воI хиларах диканга сатувсаш, ший воIа яхаш маьре а ца йодаш пхийтта шера ткъаь шера ягIаш хул хийла нана, цкъа мичча хана а воIах дIа кхийтта яха Iоховрг ма йи ше яхача ийланца. ХIаьта воI ший наьнацара гоамал дIаяьланза из гоама йолаш наьнаца бала а боацаш лелаш хул. Дадала вай даьча! Мишта хетт шоана вай хьаькъалаш? Цу моча метте, са хьакъ хьадала деза, со къин тIера варгвац яхаш дезалхо вагIар, чIоаIа харцахьа да. Ший наьнагара бокъо ехачул цун гора а этта, юхера дIа а цавоалаш латта веза воI.
«Вай къам мехках а даьккха сибаре дахьийта ха яр из. Ший нанна хьалхишка цхьа лоадам боаца харцахьа хIама даьдар цхьан зIамигача саго. Доккха хIама а ма дацар цо дьара. ХIаьта а эгIаз яхача нанас шийна тоха аьнна тIоара хьалъайдича ведда кIалхарваьлар воI. Цу хана кхийна, саг йоалаерг хинна зIамига саг вар из. ВоI лаца тIехьаедда нана ког лайжа Iокхетачар а йоалаш Iохайра. Цигара ведда ший нанна тIа а вена, хьалъийца ший нана хьамархIа а елла, дIачу а йига цIагIа маьнге тIа Iохоайир цо. ТIаккха, хьаетта, хьайна могар дел сона, аьнна ший наьна когашка Iовижар из зIамига саг. ХIаьта, мискача нанас къин тIера а яьнна, хьажа юкъе барт баьккхар ший воIа. Иштта хила веза воI ше хуле. Ха дIа а ца йохийташ, чехка къин тIера яккха еза нана. Тахан дале а кхоана воаша дийна хургдий хац вайна. Нана къина тIера ца йоале Ялсмале а яц дезалхочоа». – йоах ЖIайрахарча Цискнаькъан Мусса-Молла цIен-нанас Марема.
Ший нана езар, цун сий дар цо шийга яхар дар, наьна юхь ца йоагаяр, ший нанна балха така новкъостал дар. Нана цамогаш хуле, цунна дола дарба лахар, къоанала кIалйисача цунга дика хьожаш, хилар вай массане декхар да. Наьнал дезагIа леладе дезаш хIама дац укх дунен чу. Вайга эггара хьалха укх лаьтта ког боаккхийтар, вай лела Iомадер, багах дош оалийтар нана я. ТIаккха, мишта хул нанна къин тIера варгвац со яхаш, воI вале а, е йоI яле а ший нанна сердаш а нана шийна духьала кхийттача цох оагIув берзабеш а? ХIаьта наьна дег чу-м цатоам, сагото, дехкеяьлар да. Цудухьа, къаьстта шоай наьнаца ийгIа йист ца хулаш багIарашка дехар да са. Жи дайдда дахе, шоашка ха йолча хана йист хила наьнага, къин тIера яккха из, товр дувца цунна.
«Хьаста еза нана, кIаьда дош ала деза цунга, велавенна мара бIарахьажа йиш яц цунна, цун фу тов хьажа мара хIама де мегаргдац, наьнал бочагIа хIама хила йиш яц сага. Дала из бахьан а оттадаь дуне бIаргадайнад вайна». – йоах СурхатIерча Матенаькъан Асхьаба.
Наннеи бераи юкъе уж шоайла барт хургбоацаш цхьацца наьнах доаца хIамаш дувцаш царна юкъе цIур бехкараш а нийслу укх заман нах. ЧIоагIа хьашт доацар да цу наха леладер. Цул совгIа шоашта зе а ду цар.
«Бехк боацаш нанеи бери кхоастадар хьарам да, Даьла Элчас, Даьлера салам-моаршал хилда цунна, аьннад нанна а цун бера а юкъе юкъ къоастаяча сага Дала кхоана доагIача къемата дийнахьа цун а цун безачарна а юкъе юкъ къоастаергья. Бакъда нанна эгIаз ваха вагIа бокъо яц дезалхочун». – йоах бусалба Iилма дийшача сага Мержой Адама.
«Сагах доацар дувцар доакхагIа дола къа да, белггала къин чу лийга нах ба аьнна белгалбаьхаб уж Къуръана чу. Рузкъа тIакхоавдар, дегIа зе дар санна хьарам да сага сийна тIакхайда из сийза ваккхар. Из хьахул, цунгахьа дола гIалаташ цо дийцача а (гIийбат дар). Бакъда дукха езаш хила еза нана, динга диллача лакха лерхIам бе безача наьнах дог эхкхийтар а, цунца лерхIам ца хилийтара а къингахьа дакъа хургва ший наьнах бер къестадеш вола саг». – йоах дIахо Адама.
Вай сакхетамчу даьхкача нанас хьех вайна, мишта даха деза укх дунен тIа, наха юкъе мишта хила деза, фу леладе деза, малагIа никъ лаца беза. Вай вахарца тоам беш нийсса дIаовттадеш дукха къахьегар нана я. ХIаьта ший нана лоархIаш, цун сий деш цо шийга яхар деш, цун юхь ца йоагаеш хила веза дезалхо.
Къахетаме волча Дала Дикача хIаманна тIахьеха а, Ше раьза хургволча наькъ тIехьа уж вай дезал кхебе хьаькъал лулда вайна.
Жи дайдда дахе хьасталаш ноаной!

Матенаькъан Илез

№114-115 (12050-051), ера, 2 август, 2018 шу. Четверг, 2 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *