Иразах хадар

«Дикадар де водар ма де, мел къахьа дале а бакъдар дIаала». Иттех шу хьалха цхьаннахьа хьоалчагIийна халкъ вIашагIкхийттача метте, нах дIа-хьа къаьстача юхебисача кагийча наха хьехам беш цу дешашца волавелар Сурхо тIара Тоачанаькъан (Баркинхой) Муси Мовла. Уж дешаш аз доаладаьд, дIахо се язде воаллачун ларде овттаде уйла йолаш. Доккха маIан, хоза куц долаш дешаш да уж.

Укх деношка Буро тIа хилар со ваха. Наьсарерча, йоккхача, мехка вокзалера йодача маршрута лелача газелаца вахар со цига хьал. Со санна кхы а нах бар цу шахьаре болхаш газела чу багIаш а, хьачухувшаш а. Машен хьал ма йизанге тхо Буро йолчахьа дахар. Тхоца вар цу дийнахьа цига хьалвоагIаш 27-28 шу даьнна хургволаш зIамига саг. Керта тIа кепка а туллаш, бе цхьа хьоарчабаь Iаьржа тIорме а болаш, хьан ва, фу саг ва аьнна наха хоаттаргдолаш куц долаш кIант вар из. Сона се Дала кхеллачахой хьалхара вайна саг а вар.
Долхаш Буро тIа хьал а кхаьча тхоашкара наькъа доагIар дIа а денна газела чура Iодайлар тхо. Шо-шоай гIулакхашка бахар нах, со а вахар сай гIулакха. Айс дихьа гIулакх чакх а даьнна саррахьа ялх сахьат доаллаш со хьатIавеча, тIеххьара маршрут я яхаш латташ яр цхьа галель. Хьалхашкара цхьа моттиг хьа а лаьца со вагIача гIолла, тхьовра аз, кепка туллаш вар яхаш вийца, тхоца наькъа вена зIамига саг вера тхона хьатIа, ший дегIа доал дулуш а воацаш. Халла газелача хьалчу а ваьнна, шийна тIехьашка цхьа моттиг а лаьца, цига Iохайр из.
— Оффай са Даьла, ма чIоагIа корта лазабаьннаб-кх са. Керта молха йий шуга сагага, — аьнна чубагIарашка йистхилар из.
— Даьллахьа мичара воагIаш ва-хьогI ер? – аьлар машена дас, согахьа хьа а вийрза.
— Даьра хац сона-м, — ях аз. – Тхьовра делкъийга хьалвоагIача хана-м гIахьа вар из.
— О, уж моргаш мел дукха ба хой хьона укхаза хьалъухаш вай кагий нах, шоашта къаракъ малар духьа.
Со кхы йист а ца хулаш, цо а кхы дош ца оалаш дагIаш дар тхо. Бакъда, газела чу тIехьашкахьа баьгIа кхалнах, даггара лувш цхьа хIама дувцаш бар, шоай базар а, шоаш ийца барзкъаш а, кхыдараш а, дукха хIама дувцаш. ХIаьта тхьовра шийна моттиг а лаьца Iохайна малара кепара вола зIамига саг волавелар цIогIа хьекха.
— ДIакъовла шоай багенаш! Наьха городе ца а ухаш шоай цIагIа дагIа дезаш ма дий шо. Шоай гIулакх хац шоана, — цаоалаш хIама дитанзар цо. БIеха мотт а бар даггара цу юкъе гIолла кхалнахага бувцаш.
— Эй, хьо фу де воал? – аьлар, цо леладечох цецваьннача машена дас. – Сацалахь, хоза дац хьона.
— Даьра дац вIалла хоза-м, — эккхийтар цхьан кхалсаго.
— ДIакъовла аьннад аз, кхалсага вIалла а гIулакх дац маIа нах болча ле, — юха а царна тIавийрзар из, бувцаш бIеха мотт а болаш.
Со йистхила велча, хьай Даьла духьа чикъ даьккхе дош ма аллахь цунга, аьлар сога газел лоаллаш волчо. ЧубаьгIа кхалнах 30 шерагара 65 шерага кхоачаш бар.
— Ай эхь хетаций хьона, хьа ноаной хила мегаргдолаш доккхий ма дий тхо, фу мотт ба Iа тхога лебер. Даьла юкъатIас, со эгIаза йоде цу фоарта чу хIама теха горча хьо вахийтар-кх. ВагIа таккхалча, пайдана доацар ца а дувцаш. – аьлар цхьан йоккхача сага.
Цигга кIалтIаяьлар вокхун «чоапалг».
— Дала кIалхарваккха шох, ма во нах да-кх шо. Ма ираз да са шо долхача цIагIа водаш воацаш, — яхаш еппараш а еш, газела чура Iоваьлар зIамига саг.
Ше Iовоалача хана Iоверзавезаш хилар диц а денна, ший корта дIатехар цо наIара санагIан лакхе. Даггара цунга гIаръеш, цох бехкаш доахаш кхалнах а бар. Сона бакъдар аьлча, гIа да моттар сайна гур, хIаьта из бокъонца долаш сурт дар.
— Ай мегаргдац хьона ишта, хьога цар яхаш хIама мича дар, шоайгада къамаьл деш мара мичабар уж, — аьнна из хьаста велар газела да.
— ВоккхагIвар, Iа сох бехк ма баккхалахь. Бр-бр-бр-бр, яхаш доккха хIама да цар дер, — аьнна юха а царна чухьежадеш, кхъамаьл а деш, картах бийнаш детташ эгIавича санна хьайзар зIамига саг.
Ший тIорме хьа а ийца, сов чIоагIа маларо вохаваь из теркаш, дIановкъа а ваьнна дIавахар, хIаьта тхо цхьа кхалсаг хьа а ена наькъа дахар.
ХIанз шуга хет аз, хьамсара дешархой, фу де деза цу сага, малагIа таIазар доагIа цун? Нагахьа санна, из саг Iаьдало лоаце, цул цIенагIаи, эздегIаи, дикагIаи саг хургвац. Могавергва из массане а из вовзачар, тIаккха из лаьцача Буро тIарча Iаьдала а, вай Iаьдала а чугIертаргба нах, хьашт доацар да цар леладер, яхаш. ХIаьта саг фу бахьан долаш лаьцав, малагIча гIулакха тIехьа кхистав из царна бала хургбац. Хала хет сона, цу дийнахьа цига из дика пазваккха саг ца хинна. Даьра вар леладеча йовсаралга хьежжа таIазар а даь, меттвоалаве везаш-м. Нагахьа ше менна дале, ший гIулакх да цун из. Ше меттваллалца сатоха, сабар де мегаций, наха кач ухаш пхьарч ийна ца а лелаш?
Газела дас йоахар уж моргаш дукха хул цига, шоашта къаракъ мала баьхке. Къа деций уж кхебаьчар, вешта цхьан оагIорахьа бехк ба цар, лерттIа шоай дезалхо хьа цакхеварах. Къа да-кх, уж кач а ухаш, цар гIаръеш болча бехк боацача наьха. Из го дезар наха бIарг, кхыдола лоадам боаца гIулакхаш ца а дувцаш.

И. Айюбов

№125 (12061), ера, 23 август, 2018 шу /Четверг, 23 августа 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *