Белхи

Къилбаседа Кавказе дахача къамий шо-шоай хозеи дикеи долаш lадаташ да, къаман оамал белгалъеш. Хlара нена ший lадат толашагlа хетт. Хlаьта сона хетачох цхьаккха къаман а хургдац гlалгlай «Белхи» яхар мо селла хоза lадат! Наха юкъера барт, безам, цхьоагlо, машар чlоагlбеш хlама да из.

Барт яхар чlоагlа хlама да. Духхьал из барт наха юкъе миштаб хьахьокхаш, цун дозал, лерхlам гойташ да белхи яха вайнаьха lадат. Дукхагlчарна хой а из белхи яхилга фуд, ца ховш а нийсбала тарлу вайна юкъе нах, къаьстта кхувш боагlараш. Хlана аьлча, тlехьарча хана хьалха санна а доацаш кlезигагlа бу наха белхи. Цудухьа цу lадата маlан миштад кердадоаккхаргда аз дlахо цхьан-шин дешаца.
Моллагlа юртара саг цlа де, е хьалдетта латтача цlен тхов тилла воалаш хилча, гаргарча нахага дlахайт цо цхьа ди, е ши ди хьалха: «Хlанз доагlача кlиран денна хьанаьхка цlенна тхов тlабохийташ белхи ба», — аьле. Из ди дукхагlча хана кlиран ди нийсде хьож нах, lаьдал балха бараш мукъбола ха из хиларах. Вешта хаоттамга хьежжа а бе беза из болх, ара елхаш йоацаш, йийкха хургйолаш.
Белхи бу аьнна мел хезар диллача дийнахьа малх кхетарца цу метте хул: лоалахой, тайпан нах, кхыча юртара гаргара нах а тlехьа. Хlаьта духхьал маlача наха юкъе даьржа а ца lеш из белхи бар кхалнаха юкъе а долаш да. Белхи болча коа цу дийнахьа доккха той хул. Маlа нах гулбеларах тарра кхалнах а хьагулбеле, цу цlен наха новкъостал а деш белхашка боахкачарна даар кийчдеш хьувзаш хул.
Юрт никъ тоабеш, хьаст цlенабеш, е хий тlадоаккхаш моттиг хилча иштта юрта мел вола саг а гулвеле геттара чехка бу наха из болх, доладаь хlама ма хулла сихагlа йисте даккха уйла йолаш. Юкъара долча хlаманна чlоагlа оарцагlа боагlа нах. Иштта, кхыча юрта маьждиг дотташ, тlий туллаш болх хилча ши-ше дукхагlа маьл баккха гlерташ боккъала чам болаш болх цига а. Селхан, тахан дага деха кхелла хlама дац ер, тхьовра хьалха денз, вай даьша вlашагlделла гlулакх да из наьха хьашташ кхоачашдара атто яр духьа.
Хlанз белхи беш дукха нийслуц моттигаш, хlана аьлча хlара юрта бахаш чуlеш моттиг а йолаш кхыча къаман нах ба, лоадам боацача ахчах моллагlа болх хьабеш. Иштта из хиларах ше хlама де воаллачо чехка царца бувзаме а ваьле уж хьабех. Хlаьта уж шоай болх сиха, дика хьа а бай, шоашта доагlа ахча а ийце дlаболх. Нах вlашагlтоха а нахага кхайка а хlанз дукха саг лоархlавиц, хlана аьлча этта зама иштта я шеварг сагота волаш. Вешта да-м эшаши волалуча хана аз ма аллара наха юкъера барт, безам, цхьоагlо, машар чlоагlбеши хlама да из. Цу масса долчул чlоагlагlа да нах шоайла тlера, lимерза, башаш хилар. Гаргалол совйоаккхаш дика lадат да из Белхи. Хала а хеташ новкъа да сона из lадат вайна юкъера дlадоалаш. Цунга хьежжа гаргара а юртара а нах шоайла бовзаш хилац. Хийла нийслу арахьа балха, деша, е дарбан гlулакха ваха ши саг шоайла дlа-хьа вайзача уж цхьан юртара хулаш. Из иштта хургдацар тхьовра хьалха мо шоайла бlарга а гуш, гlулакха а белхашка а ухаш нах йоайла вlашагlбетталоре.
Уж мо дола къаман хоза гlулакхаш юкъера дlадоале дика хургдац вай хьал. Эздел-гlулакх дlадоале мотт дlабаргба, ший мотт, lадаташ, тархьар доацачох къам хургдац.
Кагирхошка укх тайпа къамаьл дlадича: «Ай, зама хувцаеннай дlадаьнна хlамаш да уж» — оал. Иштта оалаш вай мел дувцаргдола хьехараш юкъагlа дуте, цу хьехарашца хьалхадаккха деза эздел а дlадоале, вайна юкъера дог-безам а хоза гlулакх а дlадоале вайх е къам а е цхьакха нах а хургдац. Хlаьта цу лагlа тlа овтта йиш яц вай цхьаккха дича а.
Дехар дар са ер йоазув дешача нахага. Боккъала а шоай зlамагlашта цlагlа хьехар лоаттаде. Нийсадар дlаала царга. Оаш алац яхац аз, кхы а ала, дуккхаза ала, денна дийцача а гlулакх хилча доккха хlама дар. Дегlах а сих а дlалотаде деза из. Вай даьша оалаш ма хиллара тlехках цlийх лотаде деза из. Дала шоашта денна хьехар дlаэцаргдола дика тlехье кхейойла вай массане а. Хlаьта барт, машар безам ма эшалда вайна.
МАТЕНАЬКЪАН Илез

№153 (12089), шинара, 16 октябрь, 2018 шу / Вторник, 16 октября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *