Магасе бодача новкъа

ЦIайза Iа дар ара лаьттар. Бийсан санна баьде яр Iуйрийна ворхI сахьат даьлча, хIана аьлча цу хана хIанз мо сахьат тIехьадаьккхадацар. Гаьннара гучайоал автобус. Магасера яьнна, Экажкъонгий-Юрта гIолла Наьсаре йодаш я из. Латтар фу ха я, наькъаш миштад ховш лехк водитела йоккха, нахах йизза йола машен. Юкъера ха хургйола кIайча юхьара саг ва цунна доал дер. Ше кхоачача кхаьча ваьлча, нах Iобесса цхьаь виса йоаккхача юкъа термоса чура дIайха чай хьадетте:
— Чай маргдий Iа? – оал цо.
— Баркал, гIоза малда, — аьле, корагахьа дIаверз со. Аз кхетаду, хIара дийнахьа Iуйрийна ялх сахьат даьлча, ша бетте, догIа делхе, лоа улле автобус лела езача новкъа араяха атта доацилга. ХIаьта а шийх тийша хьабенна болх бизза а цIена а кхоачашбу водитела. Йистхилара дукха тIера воацаш, даим наькъагахьа дIахьеж из, кхычар санна сиха ца лехкаш, тайжа лехк нах кхувла автобус. Цунца лелача массехк шера, цо харцахьа тормоз теха, нах раьза хургбоаца кхыдола хIама даь дагадагIац сона. Авари-м цун бехкагIа хургйоацилга дог тийша ва со. ДIатIа-м цо тохаргйоацилга хов сона, хьатIа ца тохе.
1993 шера Наьсарера Эккажкъонгий-Юрта гIолла Магасе бода никъ буллаш, цу маршрутах эггара хьалха ший автобус йигар ва Гагиев Мухарбика Мухьмад. Цу хана кхыметтел Мехка да, кхыбола хьакимаш Iеш бола цIенош дацар столице. Бахаш бола нах-м мухха а бацар цига. ДукхагIа Махьмада кхийлараш бар Эккажкъонгий-Юрта баха нах, Магас хьалъеш боахка болхлой. Хьош бола никъ дукха бIаьха бацар цун, хIанз ГИБДД пост йолча моттиге кхаччалца хьалтIавахе, цигара юхаверза везаш дар гIулакх. ХIаьта а лоархIаме дар болхлой ханнахьа балха дIабигар а сарахьа юха цIенах кхетийтар а. Каста дIабIаьхлу никъ, хьаелл почта, цунга кхаччалца хьалваха таро хул керттерча шахьаре водача сага. Тахан-м никъ ерригача Магасах чакхбоал, голаш етташ дIахьувз хIара урам мел болча. Асфальт уллаш, демах хIама доацаш, шаьра никъ ба Мухьмада кхухьар. Йистхилара тIера воацаш, водитель наггахьа мара хилац, царех цаI ва Гагиев. Нийса а да из-м, машена ко бедоалла саг фийла хила веза, хабарга ваха а воацаш. Духхаьл из хинна Iай тамаш я цун бахьан. ЗIамига волча хана денз хьаIомаяь оамал йолчох тара хийтар сона из. Даим цхьа илли хулар цун машена чу, наха новкъа хургдоацача тайпара шорта лекхаш, из дар Суммая яхача иллиалархочо нанна хетадаь дешаш шийца дола илли. Наьнага сагот цадар дех йоIа, хIана аьлча цкъа ха йоагIаргья, йоах цо, наьна дог ше деладеш. Юххьанца сона хацар из илли Мухьмада сел дукха хIана дезаденнад. ТIехьагIо цун новкъосташкара хайра сона зIамига волча хана денз нана йоацаш из кхувш венилга. ХIанз кхы хетта эшацар, наьнах дола илли цунна хIана дезаденнад.
Мухьмад ваьв 1966 шера Наьсаре Гагиев Мусий Мухарбикеи Маматов ИсмаIалий Мовлатханеи дезале. Сона зIамига волча хана денз дагавоагIа цун да Мухарбик. Вешта, из ца вовзаш саг-м Наьсаре цу заман чухь хург а варий-хьогI? ЧIоагIа куц-сибат долаш, хоза къонах вар Мухарбик. Даим автобуса тIа болх беш, районерча юрташка бахача наьха хьашташ кхоачашдеш, шийх дика цIи йоаккхийташ хьавоагIар из. Шовзткъа шера Наьсарерча АТП болх бир цо, автобусаш лелаеш. Дезткъа пхе шера ваьхар Мухарбик.
Мухьмад дезалерча берашта юкъе ийслагIа вар. ХIаьта дерригаш Мухарбикеи Мовлатханеи 12 бер дар: бархI йоIи виъ воIи. «Нана-турпал» яха седкъа беннабар Мовлатхана. Из хинна а хиннай, сона хеташ, йизза турпал, хIана аьлча уж миссел бераш доллашехь, ГI. Ахриева цIерагIча «Электроинструмент» заводе балха а йолаш, 33 мехка дIакхухьийташ хинна элетробурош хьадеча дакъа лоацар цо. Мухьмад 1-ча классе вар, нана йоацаш вусача хана. Цамогаш хинна ИсмаIалий Мовлатхан ханал хьалха къаьстар дезалах, геттара зIамига бераш дуташ. Бокъонца метта Iойижжалца хьаяланзар из ший балхара.
1984 шера Мухьмада 8 класс йоаккх Наьсарерча №1 йолча юкъерча школе. Цул тIехьагIа Наьсарерча СГПТУ – 14 деша вода, автослесарь яха говзал Iомае. Сона дагадоагIачох, из яьккха саг итт класс яьккхарг вар, машен лелае бокъо а лора цунна. Цудухьа, шофёра балхаца безам болаш, вахавар цига Гагиев. Из безам цун дег чу сомабаьккхар а, машенаш езаялийтар а, шеко йоацаш, дезала да Мусий Мухарбик вар.
ДIахо Мухьмад Кирове кхоач, 1986 шера денз цига шин шера эскаре гIулакх деш хилар из. Машен лелае бокъо киса йоаллаш вале а, цох отделене командир ву. Даьхенна хьалхашкара ший декхар кхоачашдаь цIавеча мара хилац цох визза вола водитель. Юххьанца цо болх бир парте Наьсарен райкома кхоалагIа секртарь кхувлаш. ХIаьта 1991 шера денз автобусаш тIа болх беш хьавоагIа. Цу шера пенсе вахар Мухьмда да Мухарбик. Цун автобуса тIа IотIахайра воI. Цу хана денз цо болх баьб «Икарус», «Лиаз», зIамигача «Паз» яхача автобусаш тIа. Карарча хана керда яьнна «Паз» я цо лелаер. Шишша саг ва цхьан автобуса тIа болх беш. Юххьанца 8-9 шера цунца къахьегаш хилар даь-веший Макарбика воI Мовсар. ХIанз цунца хувцалуш, къахьегаш ва Илиев Хьасан. Шийна уллув болх беш волча Гагиевх дувцаш, Хьасана аьлар: «Мухьмад камаьрша саг ва. Ший киса мел доаллар наха дIадала кийча хул. Къахетаме волга да из. ХIаьта хьакимашта чIоагIа мутIахьа а цар аьннар кхоачашде кийча а хул. Нагахьа санна шийга хьакимаша, тховсара мотор Iо а баьккхе, тоабийя, Iуйрийна юха IотIаоттабе оале, из кхоачашде кийча хул Мухьмад».
Цо дувцачох со теш. АТП болхлой хозрасчётах болх беш ба, вешта аьлча шоаш хьадаьр мара хIама дац цар. Цхьайолча хана алапи дикка тIехьадоалаш хул, эшаш йола, автобуса еха оатхал хьаяла йоацаш нийслу, дийнахьа дIачуяла еза ахчан план тIатохаш нийслу… ФуннагIа хиларах, Мухьмад латкъаш-кадаш хезавац сона, хIара кIиранна укх пхе-ялх шера цунца лелаш. Цу тайпарча къамаьла дукха тIера вац из. Цхьаькха цхьа хIама а да белгалдаккха дезаш. Ден план предприяте дIачу ца луш, цхьан дийнахьа чу а вахавац из. Цхьаькха а цхьа дика оамал йоал цох. Ший машена тIа хайшача нахаца охца, гIожа воацаш, бу цо болх. Цхьабола водителаш, бераш е пенсионераш тIа ца ховшабеш, тIехлелхаш байнаб сона, цар билет эцац аьле. Бакъда Мухьмадагара цу тайпара хIама зе хала да. Нахаца эздел леладе гIерташ хул из даим. Новкъа саг латтийта дIагIоргвац. Гаьнна воагIаш, тIехьависа саг хуле, цунна сабар дергда, из хьатIакхаьча валлалца. Каст-каста бек водитела телефона гургал. Шийга даьча хаттара жоп луш:
— ВоагIаш латт со. ХIанз военкомата юхе кхаьчав, — оал цо.
Автобусага хьежаш латта нах ба телефон еттараш. Цхьайолча хана, Мухьмад салоIаш цIагIа волча дийнахьа а тохаш хул из. Ше балха вац аьле; хозагIча тайпара дIадерзаду цо къамаьл.
Бераш зIамига долаш, фусам-нана кхелхача, Мухарбика саг йоалаю. Из яр Сурхо тIара Исмейлнаькъан Хьасана Долатхан. Мухьмад а волаш, зIамагIдола пхи бер хьалкхедаьр из я. Цох дувцаш, Мухьмада аьлар:
— Тхоай нана дага ца йохийташ, иштта дика хилар из тхоца. ХIанз а тхоца яхаш, оаха тхоай нана лоархIаш я из.
Мухьмада ши воI ва Заьлмахеи Адами яхаш. Шаккха кхийнав. Заьлмаха дин истори хьехаш ва Дошлакъий-Юртарча юкъерча школе. Адам университета шоллагIча курсе дешаш ва. Шаккха саг йоалаяь хиларалд совгIа, воккхагIча виIий ший а бераш да хIанз. Кхыча дешашца аьлча, Мухьмадах даь-да хиннав. Теша хала-м да цох, хIана аьлча Мухьмад из цIи яккхал воккха хетац. Ха сиха йода, 27 шу даьннад Гагиев Мухьмада Наьсаре-Эккажкъонгий-Юрт-Магас яхача автобуса тIа къахьега. ДIахо а болх бе лерхIаш ва из, хIанз мо ший гIулакхах лоархIавеш.

С. Арчаков

№156-157 (12092-093), шоатта, 20 октябрь, 2018 шу / Суббота, 20 октября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *