Воккха паччахьи цун хьаькъале йоIи

(Шира дувцар)

МоцагIа-моцагIа, ширача замалахь, цхьа воккха паччахь хиннав вахаш. Гонахьарча мехкашкарча паччахьаша сийдеш, чIоагIа лоархIаш хиннав из. МоллагIча мехка, керда паччахь хоржаш е кхелхачоа меттел кхывар дIаоттавеш моттиг хилча, гонахьарча мехкашкарча паччахьаша, боккхийча аьлаша цунца дага-диста баьле мара, из лоархIаме гIулакх кхоачашдеш хиннадац. Ше паччахьал де эттача хана денз, цIаккха а цхьанна мехка хьоашалха водаш оамал а хиннаяц цун.

Цхьан дийнахьа из волча дукха паччахьаш гулбеннаб, шоай эздешца, гIончашца, лоалахарча мехкара паччахь кхелхача, цу дарже цун воI дIаоттаве аьнна. Белгалдаь дош а дийцача кхы а гIулакхаш хьехадаь даьлча, паччахьалла дIачIоагIваьча къонача паччахьо шийна йистхила пурам а дийха аьннад:
— ХIай дунен сийдола паччахьаш! ЛерхIаме Воккха паччахь! Тхоай дас дувцаш хеза вар со, хьо Iалаьмате дика, шахматех ловзаш ва аьнна. Мишта е хьангара Iемав хьо царех иштта дика ловза?
Цу ханна хьачуяьннача, цу паччахьа йоIо эккхийта аьннад:
— Из-м тха нанас Iомаваьвар, — аьнна.
ЭгIазвахача паччахьо амар даьд, корта баккха цун, аьнна. ТIаккха из къона паччахь дехар де эттав, ше укх фусаме духхьашха вена а вар, са дехар жоп доацаш ма дита яхаш.
— Хьаьша лерхIама а са даьца шун хиннача гаргалон хьурмата а, укх наьха тешалах дехар ду аз хьога сийдола Воккха паччахь, из йоI дийна йита, — аьннад цо. ТIаккха тIатехад. — Цу хьа йоIо яхар мел бакъда ховргда вайна, нагахьа санна из вIалла сага вий ца ховча цхьан паькъарга, мискача сагага маьре яхийтача.
Берригаш а раьза хиннаб цу къонача паччахьо аьнначоа. Цхьабакъда воккхача паччахьо белгалдаьд:
— Аз, воккхача паччахьо, сай шуца болча лерхIама, шун юхьа сай дош юхаэц, укх ткъаьи кхойтта шера цIаккха ийца деце а. Са керта бIаргашта кхы гуча ма йоагIийла из, ше дийна а йолаш.
Цу буссе а цхьан къеча, мискача сагага маьре дIаеннай из, паччахьа эздеша. Ца говш цо, ший кердача дезала лаьрхIа фусам Iалашъяь, баха-текъа хайшача, аьлий, паччахьий эздел довзийтад ший мара, цунна ца хайча даргдоаца, хьаькъале лоархIа хоза гIулакхаш хьийхад, хIара денна. Цунца цхьана шахматех ловза Iомаваьв из, сесаго. Шин-кхаь шера яхар мо, из дика Iома а ваь аьннад цо ший цIен-даьга:
— Малхбоалехьа вахаш, цхьа воккха паччахь ва хьона. Герзах, барзкъах кийчлий, дикача дынца, цун мехка гIо, дошох диза талсаш аз Iалашдаьд хьона. Из вахача шахьаре хье кхаьчача, цун гIалий картах ды тIехкхессе, коа воссаргва хьо. ТIаккха берашта, Iушта, чулаттача лаьшта, кхалнаха дошо ахча тоссаргда Iа. Паччахь ше духьала а вена тIаэцаргва хьо. Малав-хьанав аьнна хоатте, воккхача аьлан воI а ва, се воккха аьла а ва со алалахь. Кхо дии-бийсеи дIа а даьнна, хьона хьоашал тIера даьлча, шахматех ловза аргда цо хьога. Со ла дилла мара ловзаш вац алалахь. Ланашта фу юлларгъя аьнна хьайга хаьттача ала деза Iа: «Со толе хьа даьх диса тур хьадала деза, хьо толе, ер дошоча ахчах диза ши талс аз лургда». Цигга воккхача паччахьагара шахматех лайза котало а яьккха, цун даьх диса дошо тур дахьаш цIавенав из зIамига саг.
Бахаш-лелаш цхьаькха шу даьлча, паччахь волча гIо аьннад цунга сесаго. Из ше накъавоаккхаш сесаго хьийхад цунна:
— ХьалхагIа санна шахматех ловза аргда хьога паччахьо. Iа алалахь, эгIа шахьар чу хьалъеш йола гIала, согахьа котало йоале Iа хьа а лургйолаш, хьо толе ер ши талс дошув-дотув аз дIа а лургдолаш ловзаргва со, аьле. Цо мел а дукха дехараш мара ца дирах, Iайха аьннача деша тIара ма валалахь.
Сесаго из хьехар а даь, хьалхагIа санна, хьаргIий ткъам санна Iаьржача гиланна тIа а хайна, белажо мел лов герз хьа а ийца, эздийча барзкъах тоавенна, ши талс дизза дошув-дотув нувра фуъах, бейлешца дIадийхка вахав из, воккха паччахь вахача мехка. Юххьанца ше воагIача хана санна, ший са-цIена гила, ловзабаьккха картах тIех а кхесса, коа ваьнна, кхалнахаи бераштеи ахча а денна, паччахьа эздеш накъа баьхка фусаме чувигав из. Цхьа ха яьлча паччахьо хаьттад цунга, ше массанега хоатташ ма хиллара:
— Соца шахматех ловзий хьо? — аьнна.
— Ловзаргва, нагахьа санна, эгIа шахьар чу хьалъеш йола хьа керда гIала, согахьа котало йоале Iа хьа лургйолаш, хьо толе ер ши талс дизза дола дошув-дотув аз дIа а лургдолаш вай барт кхете, — аьнна жоп деннад хьаьшо, шийна сесаго даьча хьехарца нийсса.
— Дикан-д, аьнна паччахь раьза а хинна шахматех лайзаб уж. ЗIамигача саго котало яьккхай. ШоллагIча дийнахьа паччахьо ер ийца дIа ваха аьннад, гIала еча хьалхале лелаечунга:
— Тахан-тховсара денз, укх гIалий да ер зIамига саг ва хьона. Укхо яхар дергда Iа дIахо йолча хана.
Паччахь ший мала хул, ший сесаг цун фу хул ховш а цу деша дух тIа вала сихлуш а хиннавац зIамига саг. Цхьабакъда, шийна диканна даь хьехар моллагIчо мара из ца дирах, дIаэца хьаькъал а вахара маькарло а йолаш хиннав из.
ШозлагIа паччахь волчара цIавеча а сесаго, хIара дийнахьа шахматех ловзара говзал Iомаеш хиннай, ший мара. Даьна шахматех ловзара маькарло йовзийтача ший наьнал а дикагIа ловзаш хиннай цар йоI. Беттал тIехьа бутт боалаш, массехк шу даьннад. Цу юкъа паччахьагара шахматех лайза яьккха гIала хьалъяь яьннай. ТIаккха сесаго аьннад марага:
— ХIанз кхозлагIа ваха веза хьо, воккха паччахь волча. Хьо дIакхаьчача массанега ше а шозза хьога а ше оалаш ма хиллара, шахматех ловза аргда хьога. Ше паччахьал деш даьккхача ткъаьи итт шу совгIа йолча ханна, цхьаннахьа хьоашалха водаш оамал яц цун, бахьан доккха мара ца хиларах. Цудухьа Iа цунга алалахь: Сона, хьоца, рузкъан ла дилла ловза лац укх наькъа. Со ловзаргва цкъаьнагIа санна, хьо эше, со волча хьоашалха воагIаргволаш, хьай дезалца, цIен-наьнаца. Со эше, аз дошоча ахчан ши талси, хьогара лайза даьккха дошо тури оттадергда ланашта.
Ший сесаго даьча хьехарца нийса, вахав зIамига саг, хьалхагIа ше Iадат даь оттадаьча тайпара, дикача дина хайна, барзкъах шаьрвенна, герзах тоавенна. Цу хана санна, картах ды тIехкхесса коа ваьнна, берашта, кхалнаха, Iушта ахча а тесса, ер ваьлча эздеша паччахьа тIавигав. Массаза санна ше малав дIа вовзийтав цо. Кастлушха паччахьо шахматех ловза хьийхав хьаьша. Шийна сесаго даьча хьехарах, ловзара хьал довзийтад цо, паччахьа. Цо аьннад:
— Сона, хьоца, рузкъан ла дилла ловза лац укх наькъа. Со ловзаргвар хьоца, цкъаьнагIа санна, хьо эше, со волча хьо хьоашалха хьавоагIаргволаш, хьай дезалца, цIен-наьнаца. Со эше, аз дошоча ахчан ши талс, хьогара лайза даьккха дошо тур? Дlахо lа яха кхыдола рузкъа оттадергда ланашта. Из раьза а хинна лайзача зIамигача саго котало яьккхай. ТIаккха зIамигача саго аьннад цунга, керда бутт хьахиннача, хьалхарча ерача дийнахьа гIала хьалъяь ялара хьамара, доккха хьоалчагIа дергда оаха. Аз цига хьоашалха хьех хьо.
Ца говш паччахьа йоIои найцои, шоай керда фусам хьалъяь ялара хьамара, мехка хьоалчагIа дергда аьнна кхайкадаьд. Цига дукха нах тIахьийхаб. Воккха паччахь, ший эздешца, дезалца коа воагIача хана, шоайцига баьхкача нахага моаршал-денал хоатташ хиннаб фусам-даьй. Сесаго хаьттад паччахьага:
— Хье хьан фусаме воагIа хой хьона, -аьнна.
— Хац, — жоп деннад вокхо.
— Вай доагIа, воай йиIий фусаме. ДIа лелар из я. Цунна лаларча гIарбаша мархIа воаллар, цун кIаьнк ва. Хьоца шахматех ловза ухаш котало йоахаш, кхо ла даьккхар вай йоI йига найц ва.
ХьоалчагIа деча вена хиннав, тхьовра Воккхача паччахьага йоI ца ювш, мискача сагага маьре яхийта аьнна дехар даь къона паччахь а. Хьакъ долча аргIах шийна дош делча цо аьннад:
— Сийдола Воккха паччахь, лерхIаме паччахьаш, аьлий! Паччахьал чIоагIдеча дика гIонча хиле отт, хьаькъале йола кхалсаг. Тахан вайна гу, хьо шахматех ловза Iомаваьр, хьона говза хьехараш даьр, хьа сесаг хинналга. Из вIалла эхь долаш хIама дац. ХIана аьлча дикадар, тIехьленна лоацаргдола дикадар хьаннагIчунгара а хьаэца мегаргда. ХIаьта цо, эздийча хьехамца, кхеяь хьа йоI, мел маькара саг хиннай вайна тахан шаьрра гуш да. Цудухьа сона ала лов массехк дош, ловца а боаккхаш. Везача Дала ше, сийдола паччахь, хьо санна маькара къонахи а хьа сесаги йоIи санна хьаькъале бола кхалнахи, вайна эша ма болба.
Цигга, цхьан кIира мехка хьоалчагIа дуаш ха а яьккха, воккха паччахь а цIавахав, хьаьший а дIабахаб. ХIаьта цун йоIи найци гIоза-даькъала баха хайшаб. ЙоIах паччахьа сув хинна, найцах воккха аьла хинна, къона-къабаллалца баьхаб уж.
ДIаяздаьр:
Заамиев С.

№167-168 (12103-104), шинара, 13 ноябрь, 2018 шу/Вторник, 13 ноября 2018 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *