Воккха саги, моллеи

«Хьайбаех дола гIалгIай фаьлгаш», оттадаьраш: Д. Мальсагов, Б. Зязиков.  Нохч-ГIалгIай книжни издательство, Грозный — 1961 шу.

Цхьа сесаг йоацар кхы тIехье а йоацаш, е говр, е етт а доацаш, геттара къе вахаш цхьа воккха саг хиннав, наг-нагахьа чарахье а водаш. Цкъа сарралца аькха тохкаш а лийнна, кIаьд а венна цIавоагIаш цунах кхийттача, дуккха оакхарий а доадаь воагIача кхыча чарахьо дийна йоллаше а ше лаьца хинна ши пхьагал еннай цунна.
— ХIанз вай дIаьхий хила а сахьат дац хьона, сесаг, — аьннад цо, вена ше цIакхаьчача, — се цIавоагIаш цхьа хIама дагалаьцад аз…
— Фуд из? Фу ях Iа? — аьнна, дIагонахьа яьннай сесаг, ший мара дувцар фуд а ца ховш.
— Аз хьайга деча къамаьлага дика ладувгIалахь, цхьаккха дош тувла ца долийташ. Со укх сахьате, акхарех цхьа пхьагал а ийцаь, молла волча гIopгва, хIаьта Iа вай лоалахочунгара, дийхе а, дилле а, цкъа кхаоллал дулх а дийхе, хьоаракIиг а дийхе, дика из дулх а кийчделахь, чIаьпилг а делахь. Молла а воалавеш со юхачувеча, цо хоаттаргда хьога, дулхи, чIаьпилги хIана кийчдаьд Iа? — аьнна. ТIахкха Iа цунга ала деза, едда я а ена, пхьагилго молла а волаш хьаьший боагIа вайцига, аьннадар сога — цудухьа кийчдаьд аз уж. — ХIаьта ер шоллагIа йола пхьагал дIа маьнге тIа Iо а хоаелахь.
Сесаг мутIахьа хиннай мара аьнначоа, цо шийга ал-аьннар даьд цо.
Воккха сaг, ший цхьа пхьагал талса чу а елла, гIадж лайзза молла волча вахав. Моллас, хозза безаме из чу а ваьккха, жайна тIара хабараш дувца волавеннав воккхача сага. Дуккха ха яьккхай цар иштта багIаш, эггара тIехьа а воккхача саго шоайцига xIaма даа хьийхав молла.
— Аьъ! ЛаьрххIа че е гIерт хьо? — аьнна цецваьннав молла воккхача сага таро йовза а йовзаш.
— Ай, мичара! — аьннад воккхача саго,— лаьрхxIa че е-м кхакха даьра бацар са. ХIаьта а, хьоцарча безама, иштта хьоца ха яккхар духьа дIаях-кх. Хьо раьза вале, хьона шортта дулх кхаолла, аьнна, сесагага укхазара хабар дIа-м дергдар аз.
— Айя, мала вохийтаргва Iа сесаг йолча из хабар ийца? — аьнна, хаьттад молла, цец а ваьнна. — Са Iу а балха ваха цIагIа вац, кхы саг хьоца хьайца а мичав…
— Ай, соца-м сай пхьагал я, — аьннад воккхача саго.
— Фу пхьагал я Iа ювцар? Мичай из? — аьнна, цецваьннав молла.
— Укхаза са талсашка йоалл, — аьнна, жоп деннад воккхача саго.
— Бегаш бе воалл хьо? Фу пхьагал я Iа укхаза енар? Со футтар ве дага-м вац хьо? — аьнна, дIаэгIазвахав молла.
— Аз мишта дергдар иштта хIама! — аьнна, бехказа вала эттав воккха саг. — Адамий мотт а ховш, шийга де аьннар а деш йолга хов хургдац хьона са пхьагал.
— Пайдана доацар хIана дувц Iа, — кхы а дукхагIa эгIазвахав молла.
— Айса дувцар бакъдолга хойтаргда-кх аз хьона, — аьннад воккхача саго. — Укх сахьате дика дулх кхаолла, аьнна, сай сесагага йохийтаргья-кх аз из пхьагал…
Из къамаьл даь ше воаллашехь а, талса чура пхьагал хьа а яьккха, лерге ваха «шиш-пиш» а аьнна, ниI хьа а йийла, дIахийцай из воккхача саго. — ЧIаьпилг де а алалахь! — аьнна, тIехьакхайкав воккха саг пхьагал наIарах араэккхалехьа.
— Хьай пхьукIоагах мел кхет а кхы-м бIарг кхетаргбац хьона хьа цох, — аьнна, кIаж а ваха, велавеннав молла, наIарах араэккха пхьагал бIаргаяйча.
— Кхы а кIезига-дукха хабар дувцаш багIаш ха а яьккха, болабенна воккха саг волча бахаб ераш. ЦIагIа дIачувоаллаше а, моллана бIаргадайнад кхийхка йисте а даьнна, хьадаьккха латта дулх, кхорзаш латташ чIаьпилг, маьнге тIа ягIа пхьагал.
ЧIоагIа цец а ваьнна, аьннад молла:
— Сога йохка ялар Iа из пхьагал. Къе саг а ма варий хьо, цох ийца шай-кай накъа а даргдар хьона. Аз итт тума а лургдар хьона цох.
— Ай, мичара! — аьнна, дIахьайзав воккха саг. — Мелла дукха ахча сайна делча а лургьяцар аз из пхьагал. ЧIоагIа къа да аз из Iомаеш хьийгар, йохка йиш йий из!
ХIама даа хайнав молла, цхьабакъда, хIама дуаш вагIача хана а дагаяьллар воккхача сага пхьагал хиннай цунна.
ХIама диаь баьннаб. Хьалхашкара шу дIа а ийца, воккха саги, моллеи цхьаь а бита, сесаг араяьлча, аьннад молла:
— Сона дукха безача нахах саг хиннав хьо бера хана денз хьа а, из пхьагал сога йохка ялар Iа, аз ткъаь итт тума а лургдар хьона цох.
— Мелла ахча делча а, пхьагал йохкаргйолаш вац со, молла, — аьннад воккхача саго.
— Шовзткъе итт тума лургда аз хьона, — аьнна тIагIертав молла. Воккха саг тIаккха а юхагIерташ хиннав.
Эггара тIехьа а, вагIачара хьаура а ийккха, воккхача сагага кулг дIа а кховдадаь, аьннад молла:
— Дала дIадаьккхар хилда цох, хьона мара хулий из, кховзткъе итт тума да хьона цох.
— Ахчах из лургйолаш-м вацар со, молла, хIаьта а, пайда бац цун, хьона иштта чIоагIа из езаенна хилча, сона фу пайда хургба цох, дIаяхьа мара езац, — аьннад воккхача саго.
Молла чIоагIа гIадвахав. Пхьагал наьха мотт, гIyлакх ховш хилар тахкар духьа, дIатIакхийтта пхьагал хьа а лаьца, аьннад цо:
— ХIанз са сесаг йолча а яхийта, даа хIама кийчде оалийтаргда вай укханга. Сенца безам ба хьа? Фу дуаргда Iа?
Воккха саг кхеравеннав. Диза ма дий вай яхаш, молла юхаваккха гIийртав из, цхьабакъда, молла тIехьашка ваьннавац. Кисара сома бохча хьаэккхийта, воккхача сага кховзткъе итт тума дIа а денна, аьннад цо:
— Нагахь санна хьо виза вале, кIаьда кхача кийчбе оалийтаргда вай укханга.
Ше из къамаьл даь воаллашехь, пхьагала лерге а ваха, ши-кхо дош а аьнна, дIахийцай цо пхьагал, хIаьта шоаш а болабенна молларцига дIабахаб уж.
— Жи, сесаг, хьаоттаделахь тхона даа хIама, — аьннад молла, кхоачаш ше ниI хьа а еллалехьа.
— Из фу даа хIама да? ХьоашалагIара вагIаций хьо? — аьннад молла сесага.
— Ер фуд хIанз? Ай, пхьагало аланзарий хьога аз даа хIама кийчде аьннад, аьнна?
— ЭгIаваьв хьо? Фу пхьагал ювц Iа?
— Айса хьо йолча хьаяйта пхьагал ювц-кх.
— Сона-м яйнаяц цхьаккха а пхьагал. Е Iа фу пхьагал ювц а хац.
Хьайзза воккхача сага юха тIавийрзав молла. Воккха саг, дагахь кхеравенна хиннавале а, воханза хиннав.
— Iа фу ях укхох, воккха саг? — аьнна, цIогIа техад молла, эгIазваха цIий а венна, — ХIама ховш хиннаяц-кх хIаьта хьа пхьагал. Чехка юхадал са ахча, къаденна жIали!
Кхы а дуккха яппараш еш ха а яьккха, молла тийнача гIолла аьннад воккхача саго:
— Цхьа хIама хоаттаргдар аз хьога, молла. Фу аьлар Iа цу пхьагалга хье лерге вахача хана?
— ГIа а гIойя, сесагага тхона даа хIама кийчде ала аьлар-кх.
— Кхы хIама аьларий Iа?
— Аланзар.
КIажваха вела а венна, аьннад воккхача саго:
— Миска яI-кх са пхьагал хьо! Сонеи, пхьагалаи эгIазваха везац, хье ва хьо бехке вар — мича яха еза а ца ховш, хьа цIа а ца корадоагIаш тинна лел-кх хIаьта пхьагал, Iа хье ваха моттиг дIа ца аларах.
Иштта Iехаваьв воккхача саго молла.

Кийчдаьр  Матенаькъан Илез

№ 7 (12142), шинара, 22 январь, 2019 шу / вторник, 22 января 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *