Дегага ладувгIаш даь йоазош

Укх тIеххьарча хана, эггара дукхагIа ший йоазошта кепа еттача, каст-каста книжкаш арадоахача поэтех ва Хамхой Бекмарзий Дауд. Лоаццача юкъа цо арадаьккхад 13 книжка. Дерригаш цхьатарра дика деце а, царна юкъе да дийшачоа тоам беш, дезалуш, нийса хьехам луш дола йоазош. Дукха ха йоацаш, «Сина кхоллам» аьнна цIи тилла, ший тIеххьара байташ йовзийташ бола гуллам нахалбаьккхаб цо. Эггара хьалха теркам тIаоз цу тIа а, хьалхарчар тIа санна, дукха темаш хиларо. Кердача книжка тIа массаза санна из тешаме ва саг къахьегаш ваха веза яхача уйланна. Ше, гIишлонхо волаш, дуккхача шерашка болх беш хиннав Бекмарзий Дауд, цудухьа укх книжка тIа а нийслу вайна, къахьегама сийленах дола мугIараш. «Къахьега деза» яха стихотворени укх дешашца дIайолаю поэта:

«Iохайна ца вагIаш,
ДIааравала.
Хьай кулгий хьинарца
Хьалйотта гIала…»

Из байт йIаьха я, бакъда уж биъ мугI дIаязбаьча тIадам оттабаьбаларе а; хоза, кIоарга маIан, хьаькъале уйла шийца йола зIамига байт хургьяр царех.
Къаьстта а боча я поэта ший мехкаца ювзаенна уйлаш. Дукха, бе-бе цIераш я вай даьча, кхедаьча лаьттан. Из белгалдеш да Даьхе, Макхе, Дакхе, Даьймохк, Лоаме, ГIалгIайче яха а кхыдола а дешаш. Цар мах ховш, сийдеш, цар хоастам беш ва из. Цу дешаех цхьадараш юкъе долаш, итташ йоазош даьд поэта. Дувцача хIаманна тешал деш, «Даькъала хийла» яхача стихотворенецара массехк мугI боалабергба аз:

«Даькъала хийла
Вай ГIалгIайче —
Дега дукха
Беза мохк.

Могаш, маьрша
Вай дахалда,
БIарга ца гуш
ТIема дохк…»

Белгалдаккха деза, Хамхой Дауд Iалам хоза долча гIалгIай юрта вахаш хилар. Из Iеш йолча Iаьлий-Юрта йоккха хьу, гувнаш, аьлеш да. ХIаьта, ховш да укхазарча дийнатий дуне а дикка дIаьхий долга. Цхьан хана чарч а наггахьа мара ца нийслу кхыдола оакхарий а хиннад укхаза. Цигара Iочуухаш, Магасе лелаш цогалаш а хулар. Дукха дувц Iалама темах Бекмарзий Дауда ший аргIанарча книжка тIа. Из кхетадара кхоачам ба цхьайолча стихотвореней цIераш яьхача. Царех я «Боалий га», «Тхира тIадам», «Хоза бIаьсти», «Хьазилгаш», «Гаьнилг ягIа елхаш», «ДогIа сецача», «Лаьттан доал дой», кхы дIахо а.
Нийса хургдацар аьнна хет сона, безамах долча мугIарех массехк дош ца аьлча, хIаьта уж дукха а да поэта книжка тIа. Кхалсагацара уйла къаьстта хоза я цун байташка, из цунах дог лазаш, из елаш, ираз долаш хилча дика хеташ ва. Из иштта хургьяр де а гIерт из ший аргIагIа. Укхаза дагабох «Ма хала я сона» яхача стихотворенецара биъ мугI:

«Ма хала я сона,
Хьо йоацаш лела,
Тигац са дего
Хьо йоацаш дела!»

МоллагIча кердача книжка тIа наха вахаре: балха тIа, доттагIала тIехьа, дезал кхебеча даькъе, мехка лерхIам а сий а деча новкъа — накъадаргдола мугIараш хул. Уж корадоагIаргда аьнна хет сона Хамхой Дауда книжка тIара а, дошув лехаш гIум юлаш санна, дегаца кердача книжкан чулоацам байзача.

С. Арчаков

№ 42-43 (12177-178), ера, 21 март, 2019 шу / четверг, 21 марта 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *