Мах боацаш цхьаккха а хIама дац

Дуненчу мел дола рузкъа ший мах болаш да. Вай замах из белгалбу ахчанца. Масала, даара ший ба из, мехкадаьтта ший ба, барзкъан ший ба, иштта кхы дIахо а. ГIишлоний, кхоачама, лаьттан доакъой иштта дIахо мел долча рузкъай мах отт дохкар-эцара леладирца.

Цхьаккха а замалахьа хиннадац мах боацаш рузкъа. ХIана аьлча из хьадеш, Iалашдеш, дохкаш дукхача наха къахьег. ХIаьта къахьегама а мах ший хьакъ долаш ба.
Вайна, боккхагIчарна дика дагадоагIа цхьа шовзткъа шу хьалха кхатулларца, молаш долча хица, электроэнергеца наха мел йоккха хало озар. Бахархоша шоаш а дакъа лоацар никъ тоабеча, хий дуллача, электроэнерги чутоссача, кхатилла дахча, кIор Iалашбеча. Адамий цивилизацен доккха беркат да, вай хана газ, хий, электроэнерги хадданза хьалуш хилар. Царца кхоачо яр а мах боацаш хила аьттув бац. ХIана аьлча, уж нахага дIакхоачийташ Iаьдало дукха рузкъа дIадохийт каст-каста оалаш хоз, коммунальни услугех боагIа мах дIа ца луш бахархой а предпринимателаш а ба яхаш. Хила хьакъ дацар. Уйла е вай. Нагахьа санна газ соца а яь дахчеи кIори кхатехка доладелча мел боккха хьовзам хургбар хIара сага. ТIакккха электроэнергена меттел феткен доагаду согараш лотадича сердал хила аьттув ба. Цхьабакъда вай заман башхало хинна латтача цхьаккха а кечало болх бергбацар. Вайна ховш да, электроэнергеца болх беш дукхагIйола кечалаш йолга. Духхьал фусамера шелал лоатторг (холодильник), микроволновка оала пишк, компьютер, сотови телефон, барзкъаш дутта машен, царна етта аьшк, кондиционер, сердал лу электролампаш, электрически буру, херх, фаттан болх ца беш совцаргья. ХIаьта промышленни, юртбоахама предприятеш, учрежденеш, организацеш шоай къахьегам соцабе безача кхоачаргьяр. Болх бергбац интернето. Укх кечалах вай дувцаргда лохе.
Гази электроэнергии дIаяларал халагIа хургда хий ца хилча. «Хий доацача вахар дац» яхаш шера алар да вай къаман. Цудухьа вай дувцаш дола ер кхоъ беркат вай лораде дезаш да. Цу хьаькъе эггара хьалха дезарех да, хIаране ше йоагаяьча газах, электроэнергех, пайда ийцача хих боагIа мах бизза а хана чухьа а дIабалар. Со валац, вай республике бахачар из дIалац ала, аз ях массане а дIабала беза царех боагIа мах. ТIаккха, вай заман пайданеча куцех бизза пайда эца аьттув хургба мехка бахарий.
Укхаза аланза далац, наггахьа дезал, коммунальни услугех доагIа ахча дIадала аьттув боацаш хилар. Цу наха торо йолча гаргарчар, лоалахоша, юртахоша, социальни Iалашон органаша новкъостал де дезар.
«ГIа заманзца бахалаш» яхаш кица да вай къаман. Цивилизацен куцаш шерра даьржа ха я вай дахар. Вай дувцача дешах газеи электроэнергеи кхом бара дика аьттув ба «Хьаькъале цIа» яха проект. Из тайпа гIишло хьалъю йIовхал чусоцаеча бийдолахи кхоачамахи. ХIаьта цун тхов тIа оттаю, маьлха йIовхалах электроэнерги Iоаю батарееш. Цу гIишлонех овсаре йолчо дезала кхоачам билла электроэнерги яларал совгIа, цох совдаьнна цхьа дакъа эшачоа дIа а йохк маьхах. Цу проекта доакъашхоша яхачох газ вIалла а эшац цу «Хьаькъалера цIенна». Из тайпа цIа хьалдеш дIабода мах 25-30 процент дукхагIа ба. Цхьабакъда дукха ха ялалехьа из овсаре хиларах пайда хул фусам-даьна. Цул совгIа боккха пайда боал гонахьарча Iалама: газ йоагайиц, йIовхалца, хица, атомаца, мехкадаьттаца йоаккха электроэнерги йоагайиц.
Заманца тайна, долчун хьурмат деш даха доахке, цу деша оттаме уйла яр аргIа йолаш да вайна. Вай лакхе ма аллара укх дуненчу мах боацаш цхьаь цаI хIама дац. Цудухьа воашта мел эшар (даар, дувхар, машена доагар, телефона ахча) хьакъ долча дIа а дихье дIалу вай. ТIаккха хих, газах, электроэнергех, нувхаш дIаяхьарах боагIа мах ца луш бола нах хIанаб вайцига? Уж вIалла а хургбацар, нагахьа санна газ, хий, электроэнерги хьалуш, цар боарам белгалбу кечалаш, ахча кхоачаденна интернет телефон санна соцаш яларе. Уж кастта хургхилара шеко яц. ТIаккха-м царех доацар лургда, кхычахьа дохкар юха а эза.
Лакхе белгал ма дарра массехк дош аргда вай «интернет» оалача белгалонах. Укх дуненчу мел дола хIама санна ши духьа я из. Хьаэцачоа шортта дикаш да, ловчоа вонаш а да. Ма дарра аьлча дикаш дуккха а дукхагIа да цунца. Кхоачам болаш да цхьа масал: цу интернета гIонца мел дукха документаш дIадахьийта а хьаэца а аьттув ба вай. Нагахьа санна уж почте гIолла каьхата кепе долаш дIа-хьа дахьийта дезаш хилча (цу тайпара а да цхьадараш) ма дукха каьхат, транспортни расходаш, ха эш. Каьхата кхом бирца дукха гаьнаш дийна юсс.
Цунца гаьна вале а хьай цIенна бIаргаIунал де а аьттув ба кхыметтел. Иштта аьттув ба вай Iо мел дийца декхараш а цун кара гIолла хьакъ долча дIакхачийта. Цудухьа ханнахьа, дизза дIале вай массане а коммунальни услугаш хьаэцарах дIадала деза ахчаш.

С. ЗААМИЕВ

№ 44-45 (12179-180), шоатта, 23 март, 2019 шу / суббота, 23 марта 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *