Цхьорой Аюп: «ГIалгIа волаш вахаш ва со, гIалгIа волаш лерг а ва со»

Укх деношка, Яндарерча Культура цIагIа шердаь, дездаь, дукха нах тIахьийха вIашагIкхетар дIадихьар. Укхаза гулбеннабар нах суртанча, дахчан пхьар, поэт волча Яндарерча Цхьорой Дауда Аюпа «ГIалгIа» яхача кхоллама выставке дакъалаца а, цун кхоллама балхах шоашта пайда эца а, цун болх бовза а. Суртанчаш, йоазонхой, тархьархой, дахчан, аьшкан пхьараш, мехка а Яндарера а бахархой – 150 совгIа саг вар укхаза вена ший балха пхьар волча Аюпа кхоллама балхашца ираз эца баьхка.

Выставка йолаелар пандарча Гайсаннаькъан Миновсе пандара оаз яхийтарца. ЛаьгIача халкъа мукъама оазаца геттара сакъердалуш, деррига а зувш, хьожаш бар гулбеннараш суртанчан къахьегамга. Массадолча хIамал дукхагIа ший а ший юрт езилга гучадоаккхаш бар дукхагIа бола дахчан пхьара болх. «Айс дахчаца беш болча балха Яндарера хьун дахча дIайохийт аз. Из дукхагIча даькъе бIаринг я. Цул совгIа вай халкъа юкъе миска лоархIаш дахча а я бIаринг, цунга хьежжа дика тов из моллагIа дIакхостабаь кхоллама болх кхоачашбаргахьа. Сона чIоагIа чам ба айс лелабеча балхаца, бакъда сабари, сатеми чIоагIа эшаш болх ба ер. Цудухьа ха эшаш а, ханаца мара вIаштIехьа ца боалаш а болх ба сабар. ГIалгIа ше дIахьовзадаь хIама мел хала дале а чакхдоаккхаш хила веза. ГIалгIа волаш вахаш ва со, гIалгIа волаш лерг а ва со», — йоах Дауда Аюпа.
Хьалха денз ховш да Яндархой камаьрша, тешаме, къахьегам дукха безаш, хьаьнала бахаш нах хилар. Дукхача ший эздича гIулакхашца наха ше йовзийта я Яндаре. Цудухьа вIалла тамаш елга а дац Аюп мо вола пхьар, говзанча цу юртара хьавалар.
Цхьорой Дауда Аюп укх юрт ваьв, 1978 шера март бетта 20 дийнахьа. Выставка хьаеллар а март бетта 20 дийнахьа хилар. 41 шу дизар цу дийнахьа Аюп укх дунен чу вахаш вола. Цу ший яьннача ханага хьежжа 41 кхоллама болх оттабаьбар Аюпа ший хьежархошта гойта. Ший яьнна хаи, кхоллама балхаши цу боарамца вIаший дийзад цо.
Бера хана денз гонахьара Iалам зувш, из тохкаш, довзаш, цун кIоаргаленаш йовзаш, цунца чам болаш хьавоагIа Аюп. Цун из мел дика вIаштIехьадаьннад гуш дар выставке баьхкача наха. Цхьа моллагIдолча бера уйлаш яц Аюпа ше зIамига кIаьнк волча хана еш хиннараш: ди-бийса, малх-бутт, сигале-седкъий, къам-мохк, да-нана, валар-валар – массагIа хиннад уж? Из шедар гуш дар цун кхоллама балхашца.
«Сабаро лоам баьккхаб, сихало сакхихьад!», — яхаш кица да вай дай. ХIаьта Аюпа беш бар цо ше ма аллара сабар эшаш болх ба. МоллагIа волча кхолламхочо а дика кхетадергда из. Шийгахьа сабар долча сага уйлаш кIоарга ю, цунга хьежжа лакхлу цун сакхетам, цхьабакъда уж уйлаш хила еза бокъо-харцо къоастадеш, дика-во довзийташ.
Ший гойтамца Дауда Аюпа керттера оттадаь дош да «ГIалгIа», — къам хилар тешал деш дола дош да из. ХIаьта, гIалгIа мишта хила веза вайна ховш да, бера хана денз хьалхадоах вайна из цIагIа.


Хьалха денз хьа кхоллама даькъе къахьегача нахах йиза йолаш хьайоагIа Яндаре. Дала гешт долда цунна укх юртара вар йоазонхо Хьоашалгнаькъан Татара Iаьла. Из воацаш кхы а дукха хиннаб Яндарера арабайна цIихеза дика къонахий.
Гойтама болх бодача юкъа пандарчас Гайсанаькъан Миновсе а, къонача иллиалархочо Хьоашалгнаькъан Лолитас а юкъ-юкъе ашараш лекхарца гулбеннарий самукъадаьхар. Миновсе пандар озабарал совгIа, ше яздаьча ший дешашта шира мукъам тIа а билла ше кхелладоа «Яндаре» яха ший йиш лекхар. ХIаьта Лолитас мукъам а боацаш доххьал багенах дIалекхар ший ашараш. Уж яр: цаI Хьоашалгнаькъан Iаьлий «Даьхе» яхача стихотворенехи, шоллагIаяр Цхьорой Аюпа «ГIалгIайче» яхача стихотворенехи кхелла.
Гойтама бохл чакхбоаллаш Аюпа кхоллама даькъе къамаьл деш, цун баркал оалаш, цун къахьегамах дош оалаш бар дукхаш. ХIаьта ГIалгIайчен Халкъа суртанча Мартазанаькъан Мусайна чура гу из гIулакх.
«Аюпа еш йола уйла кIоарга ю. Цун дика хов шийна хьадага ена уйла йизза кхоачаш е а, из лерттIа дIачакхъяккха а. НачIал долаш ер вецаре укхан из ишта вIаштIехьадаргдацар. МоллагIдолча хIамангахьа ши дакъа да, цаI тIагIоллардареи, вож чурадареи. Из чурадар дика вIаштIехьадоал Аюпа. Дала даькъала волва хьо, Аюп. Тахан санна наха везаш, хьай балхаца тха дегаш хьесташ дIаваха Дала аьттув боаккхалба хьа», — аьнна цунна ловца баккхарца, Аюпа грамоти дагалоацама совгIати делар Муссас ГIалгIайчен суртанчий тоабан цIерагIа, ше цу тоабан керте латташ хиларга хьежжа.
Из выставка Яндарерча Культура цIагIа латтаргйолаш я кхы а шин кIира. Геттара дика хургдар культура а, дешара а министерствоша шоаш Iунал деш бола нах цига кхийлача а, цу выставках къаьстта берашка пайда эцийтача а. МоллагIа цу хIаманца сакъердалуш чам болаш волча сага цига ваха а цу выставкага хьажа а аьттув ба, массадолча балха деношка.
Аюп ваьча денца Дала даькъала волва. Ираз, фарал, машар, цхьоагIо шийца долаш вахар хилда цун.

Матенаькъан Илез
Сурташ Шивцов Евгений

№ 44-45 (12179-180), шоатта, 23 март, 2019 шу / суббота, 23 марта 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *