Сенна ду вай ца эша зенаш?

Вай къам сов доккха ца хиларах, дукха нийслу вай воайла гаргалонаш дIа-хьа еш. Укх деношка нийсделар са, цхьан хьоалчагIийна шиннахьа гаргарча наьхацига ваха везаш. Из дар са даь-веший йоI наьна-веший воIага йодаш хьоалчагIа. Шаккханахьа а ца вахача валацар со. Цкъа-дале даьшкахьара гаргалол гIулакх лакха лоаттаде дезаш ма дий, шозлагIа-дале ноанахошта а йиший воI ца эттача валац.

Да дIаваьнна нанас ше кхебеш бар уж дезал. Дукха къахьийгадар цо царех нах бе гIерташ. Боккъала хоза, тоам болаш мехкарий хилар йиIигех боккхий хилча. Иштта зоахал а хинна йоккхагIйола йоI маьре яхйта эттар нана. Коа мел вар хоза хьаэтта, хIаране мога гIо-новкъостал деш кийчйир йодаш йола йоI. «Да валаре ер эшаргдацар сона», — аьнна цун хетаргдолаш цаI хIама дитанзар кхоаччаш ца деш.
ХьоалчагIа хила деза ди хьатIакхача кхо ди диса ха яр. Фуд-малад хьажа вахар со саг йодача коа. Деррига а Даьла къахетамца дика вIаштIехьадаьннад, яхаш, шийна новкъостал даь гаргара нах а цхьацца кхыдараш а дувцаш тхо даь-веший сесагаца латташ едда хьатIаера нанна, маьре йодачул зIамагIйола цIагIара йоI, цо аьлар:
— Нани, Iа хьаденна ахча тоанзар тхона совгIаташта дехка банташ эца. Шахьаре юха даха хьалда дезаргда уж, укх сахьате совгIаташ дIахьоарчадергдолаш да.
— Мегаргда, ваштIехьадар дергда вай, — аьлар нанас йоIага.
Со кхийттанзра цар фу дийцар. Са хIама дIахатта кхелехьа даь-веший сесага аьлар:
— Даьллахьа, ма дукха хул-кх акхар уж дезараш. ХIанз уж совгIаташ кийчдаь доаларе-м…, ткъаь итт бIаь тума ахча дода-кх царга, эша хIама эцаш а, уж дIахьоарчаде хьайоалаеча кхалсага лур а дIалаьрхIача.
— Ай, хIама дергдац, мехкарашта эшар дIале Iа. ХIама эше хьайистхила мара езац, аьлар аз.
— Ераш машенаца базар тIа бига вIаштIехьадоаларе доккха гIулакх хулар сона, — аьнна хьоастаелар сога из.
— Даьра бугаргба, такси хьатIаеха ма кхув-м, — аьнна машен хьатIа а йийха коара дIаараваьлар со.
Бига безараш сиха хьаара а байнна дахар тхо базар тIа. Дукха ца говш, сиха юхабаьхкар базар тIа дIачубахараш. Айхьаза, дика йоI я из шоллагIаяр:
— Хаьжал, мишта хоза лента ийцад оаха совгIатех дIахьоарчаде, — яхаш, цунца сакъердам а болаш тIорме чура хьадоахаш къегаш цхьа хIамаш хьахьекхар цо сога.
— Хоза да, хьо йодача хана кхы а хозагIдараш эцаргда вай, — аьнна аз а бегаш беш, чукхаьчар тхо. Сайна хоза ваьгIа, чай а менна бийса хинначул тIехьагIа чувахар со.
Хоза кийча а яь араяьккхар йодаш йола йоI хьоалчагIа долча дийнахьа. Кулг лаца венача зIамсага нускал дIаарадоаккхача хана, цIагIа латтача исташа «Ма хоза нускал хилар Хадех», — яхаш накъаяьккхар из.
Замеш коара дIаарабаьлча, даь-веший сесаг хьа а йийха, укхазара гIулакх аттачахьа ма даьннадий, со ноанахошка ца вахача валац, аьнна, ловца а баьккха, бехказа ваьлар со.
— Ай, из фу яхилга да, ваха веза, дика лаьттад шо, Даьла раьза хилва шоана, — яхаш баркал кхайкадеш накъаваьккхар со даь-веший сесага.
Со Iокхаьчача ноанахой гIадбаха, «нускал денад» яхаш чам болаш хьувзаш бар. Денна цига а хинна сарахьа чувера со.
ШоллагIча дийнахьа ноанахой багIача юрта отта везаш хилар со цхьан гIулакха. Юхе гIолла тIехваьнна дIаваха тоам ца хеташ, фуд-малад а аргдолаш саг енача коа дIачуэттар со. ХьоалчагIа дулх кхехкадаь яш а пхьегIаш а дIайоахаш даггара хьувзаш бар цу цIен нах. Безаме духьала ера сона наьна-веший сесаг.
— Ай, керда захал ма венавий вайцига, даьра гIоргвац хIама ца диача-м», — аьнна оззаваь чутокхавир со.
ГIаххьа марта ха а яр из. ДIачуваьнна сайна дика хIама а диа, сагIа а аьнна араваьлар со. Хиннараш дика захалаш болга а, нускала нана дика кхалсаг йолга а, царна дувцаш, шо мо болча наьха йоI во хила йш яц цар а яхаш со латташ нускала цIа кийчдеш баьхка йиIигаш боагIар бе доахкаш а, къегаш пакеташ, каьхаташ долаш. Сога моаршал хаьтта, шоай бе йоахка хIамаш Iо а ехка юха цIагIа чубахар уж. ТIаккха уж моргаш хIамаш яхьаш цIаькха юхабаьхкар.
— Сов дукха а ца говш, сихагIа де оашош дер, шеярг хьаара а яьккхе йоагае уж нувхаж догIа доладалехьа, морхаж а я вайна тIаяхка, — яхаш уж сихбеш яр фусам-нана.
— Мегадда, — аьнна йиIигаш дIачубахача цар хьаара денача каьхаташта IотIа а хьажа аьлар наьна-веший сесага:
— Даьллахьий, кхом беций цу хIамай, уж кийчдеш дукха кхийста хургья хьона са захал.
Цу нувхашта юкъе са бIарг тIаэттар, даь-веший йиIийца базар тIа а даха оахош дена хиннача къегача лентанна. Дохадаь, дIакхосса мара пайдана доацаш цIитоха кийчдаь уллаш дар из.
Наькъа цIавоагIаш дукха уйла йир аз цу гIулакха. Са дагара дIадалацар дукха къахьегаш йоI кийчъеш из дIайодача цIен наха ду зенаш, хIаьта юха уж хьадоасташ, урсаца хеда а деш, уж дIакхувсаш долча гIулакхах цецваьнна а вар со. Вешта цецвала-м кхы хIама а дисадацар укхаза. Сенна эш из, аьнна хета сона хIанз. Фу кхоачашде деш да уж зенаш? Духхьала наха гойта деш да из, сурташи, видеоши хургйолаш? Е пайда боаца хозал бахьан долаш деш да из? Цхьачар-м хьанехка йоIа поартол иштта хоза кийчъяьяр яхийта ду хургда из. ХIаьта дукха ба, доацача хьала тIа из хIама наха а ма дой яхаш шоашта бехк хилар кхераш кхоачаш деш.
Из цаI дац аз дувцар. Ер аз хьадаьр-м цхьа масал мара дац. Вай къаман хинна а доацаш, ца эшаш юкъе даьха Iадаташ да сона дукхагIа дагадоахкараш. Йода йоI шозза кийчъеш стилист веха веза, цунна лу итт бIаь тума ахча. Коа видео яккха еза, аьле оператор воалавийя цунна лу шозза е кхозза дукхагIа ахча, иштта уж совгIаташ кийдеча сага а… Долчо-м сов хала ца хеташ кхоачашду из гIулакх, хIаьта доацараш дукха ба из шоай де деза мотташ шоашта зенаш деш. Дукха кагий нах багIа вай мехка, дIаваллахь, саг йоалае торо ма яцар са, яхаш, хьоалчагIа деча ший де деза зе дагадоаллаш. Иштта дукха дай ба йоI яхийта хIанзе йиш яц шийга, таро яц ший яхаш, зоахалонаш юха детташ. Х1анз юкъе даьккха цхьаькха цхьа хIама да цIаккха вай къаман хинна доаца Iадат – маьре йодача йоIо зизай цIов тIехьашкахьа кхоссар. Ери-ери мара дий яхаш вай Iадаташ юха а доахаш, ери-ери мара дий яхаш кхыдараш юкъе доахаш латт вай. Цох а дувцаргда вай тIехьагIа.
Массехк шу хьалха мехка бусалба Iилма дийшараш а, Iадатаца никъ бераш а, Iаьдала викалаш а барта баьхка цхьацца дола хьалха хиланза тIехьагIа юкъе даьхка хала Iадаташ дIадаьхадар. Вайна хала хете а царца цхьана гIалгIай эзди Iадаташ а юстарадаьхар. Ер шийна тIехьа хIама зехьа доадеш дола гIулакхаш а дIанийсдоре бакъахьа дар вай мехка массавар оарцагIа а ваьнна.
МоллагIа цхьа хIама дIадоаккхаш хилча цун кога метта цул дикагIдоа кхыдола хIама юкъе даккха деза. Из ца дича наха додар а доагIар а ше-ше доалаш мо хьаюкъе доах.

И. Айюбов

№ 57 (12192), шинара, 16 апрель, 2019 шу / вторник, 16 апреля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *