Къиноех вай цIенадеш бера мархий бутт

Май бетта 6 дийнахьа хьалхара ди кхабарца болабир вай Дала кхаба аьнна бусалба наха параз а баь тIабилла мархий бутт «Рамадан». Из хьатIакхаьчарца бусалба нах гIадбаха, шоаш цу бетта чухьа даькъала хилар догдоахаш ба. ДукхагIа Iамал яра тIакхувш да масса Даьлах тешеш мел дола дунен тIара адамаш. ХIаьта марха хьалацарца шоайла кхааш доахаш гIадбаха, хьалхарча буса сагIаш луш бар ГIалгIай мехкара нах. Вай пайхмара а, Даьлера къахетами моаршали хилда цунна, ший асхьабаш гIадбигарца царга кха боаккхаш хиннаб мархий бутт хьатIа ма бенгге а.

Марха кхоабаш вола саг дийнахьа даарахи маларахи юхакхет, хIаьта сайранна малх чубизарца, хIама дуъ цо. Укх бетта ший ма хулла дукхагIа Далла Iамал яра соввоалаш хила веза бусалба саг. Мархий бутт хьатIабоагIаш дика хеташ, гIадваха саг вале из даькъала хилар белгало я из, оал бусалба Iилма дийшача наха. Укх шера дукха нах байнаб сона мархий беттага сатесса болаш, из кхаба уйла йолаш, цунга хьежаш болаш.
Укх деношка лаьрххIа цу гIулакха ара а ваьнна, нахага хетташ чакхваьннавар со, мархий бутт хьатIабоагIаш фу хет шоана, аьнна, хаттар а оттадаь. Хьалха а баьбар оаха цу тайпара болх вай мехка бахархошта юкъе. Цу хана санна гIадбаха ба нах из бутт хьатIакхаьча. Хетаргахьа, вай мехка бахача бусалба нахах наггахьа саг хургвац параз марха кхабар мишта, малагIча наькъашца хила деза ца ховш. Из я, нах марха кхоабаш хилара белгало. Мархий бутт хьатIабоагIача хана геттара гIадбахе, раьза болаш, из кхаба сутар болаш кийчлу дукхагIбола нах. Доаккхал а деш, раьза а болаш дувц наха мархий бетта дозал. Даггара дика хIамаш хьадеш, шоайла вIаший дIа-хьа къинтIера бувлаш, гаргалонаш хетташ, шоашта Даьла раьза хургвар де гIерташ а хул дукхаш.
Шу шерага массаза дала параз марха кхоабаш бола нах хьасовбувлаш латт. ХIаравар шийна Даьлагара дика лохаш, цу бетта Даьла раьзаве гIерташ ва. Иштта вай мехкахой а, шоашта Даьлагара къахетам бехаш, дикага сатувсаш ба. Бакъда марха кхоабаш болча наха лораде дезаш ший тайпара бехкамаш да. Уж малагIаш да а мархий бетта лорадича бакъахьа дар фуд а вайна дикагIа хоалу из хьадувцаш болча бусалба Iилма дийшача нахага ладийгIача. Мархий бутт хьатIабар, цун дозал дувцаш бар дIадахача пIаьраска дийнахьа рузбане Сурхо тIарча имама наха баь хьехам.
«Сийдолча Къуръана чухьа йоах Дала: «ХIай, има дилла нах, шоана тIехьа марха кхабар тIадиллад оаха, хьалха дIадахача умматашта санна, шо Даьлах кхераш хургдолаш». Вай Пайхамара а аьннад, Даьлагара салам-моаршал хилда цунна, «Кхаба ма беззара, мархий бутт кхьабача сага, хьалха дIаяхача хана чухьа цо мел даьча къиношта Дала гештдергда, къаьстта ялсмала Дала ниIмат а кийчдергда цунна», — аьнна дийцар юрта имама БIархой Iабдулхьамида.
ХIара марха кхоабаш мел вола саг са хьатессачахой малх чубиззалца дуача, молача хIамах лоралуш хила веза. Цох а кхы дIахо долча бехкамех а дийцар имама: «Нагахьа санна цаховш вицвенна сага мел дукха дуэ а цо диача хIамах марх дохаш дац цун. Амма ше фу леладу а ховш цо дуэ цох марха дох. Цул совгIа, ший бIарг, лерг, мотт, уйла воча хIамах лораде деза сага, ший марха зехьа хургдоацаш. Даьлера салам-моаршал хилда цунна, вай Пайхамара аьннад, «Даьла маьлага сатесса а волаш цIена, Даьла духьа, марха кхаьбача сага цун хьалха дIа мел дахача къиношта Дала гештдергда». Даьлагара воашта гештдар а дийха тоба а даь мархий бетта кийчдала деза вай. Цул совгIа, гIаддаха, цунца сакъердалуш хила а деза. ХIана аьлча, Дала сага къиношта гештдара бахьан да из мархий бутт. Укх бетта чухьа шийна бусалба нах, къаьстта гаргарабараши лолахойи къинтIера боахаш хилар тоам болаш да бусалба сага», — аьнна белгалдир имама Iабдулхьамида.
СагIа даккхара, саг чу а вийха цунга хIама даийтара чIоагIа тIера ба вай мехкахой. Мархий бутт дIаболабелчахой из чакхбаллалца нах дIачу-хьачу а бехаш, марха доастийташ хул дукхаш. Цу наькъаца шийна Даьла раьзаве гIерт хIаравар, маьл болаш хIама из доландаь. Дийшача наха хьаяхачох, сага кхыча сагага мархий бетта хIама даийтача е хи къург байтача, цун цох боккха маьл хул. Из хаттар оаха оттадаьдар шахьар Сунжан Ислама института хьехархочунга Хайранаькъан Iабдулмаликага:
«Даьлера салам-моаршал хилда цунна, цхьан дийнахьа ший асхьабашка вай Пайхамара аьннад: «Марх долчунга марх дастийтача сага къиношта гештдар хул, жожагIатенах ший фоарт хьалха ют цо, марх кхаьбачун миссел маьл а хул цунна, вокхачун маьлах хIама эша а ца луш». ТIаккха, Пайхамарага хаьттад цун асхьабаша: «Тхона массаненна корадагIац марха дастийта хIама». ТIаккха Даьла Элчас, Даьлера салам-моаршал хилда цунна, аьннад царга: «Иштта маьл хургба шоана бусалба сагага марха дастийта хурма енначоа а, шурий къург бенначоа а, хи къург бенначоа а. Марха кхаьбар вузаваьчоа Дала са хьаста чура хий моладергда, Ялсамала ваххалца из хьогалургвоацаш», аьннад пайхамара Даьлера салам-моаршал хилда цунна» – йоах дIахо Хайранаькъан Мухьмада Iабдулмалика.
Хьалха дIаяхача ханашка санна а доацаш марха кхоабаш нах дукхагIа хул тIехьарча хана. Кагийча наха юкъе а нийслу из Даьла параз кхоачашдеш нах. Цхьаволчун марха кхоабаш вий хьо аьнна шийга хаьттача новкъа хул, ше бегвоахаш санна хеташ. Из я сага бусалба дог чудоаллаш хилара белгало. Лакхе вай хьоаха ма дарра дукха хIама да бусалба сага ший мархийна зе кхетаргдоацаш лорадеш кхоачашде дезаш. ДIахо цох лаьца а дувц дийшача сага Хайранаькъан Iабдулмалика:
«Бага марха долаш вола саг делкъелца марха кхаьбача кIезига низах эшавале хул. ТIаккха, ший кIаьдвалар дIадаккха а, сихагIа из ди дIадахийта а уйла йолаш, дIавиже наб ю цхьаволчо. Дала ер бутт ха зехьа дIаяхийтеи, набъяйтеи байтабац вайна, Дала ер бутт байтаб вай дукхагIа Iамал ергйолаш. Из моттиг а лорайича бакъахьа я бусалба наха. Марха дехкар чIоагIа маьл болаш да сага. Цхьавола саг марха дехка хьал ца а гIотташ Iа, ший наб йовр кхераш. Из нийса дац, хIана аьлча, Даьлагара салам-моаршал хилда цунна, Даьла Элчас аьннад: «Марха дехкаш Iооттабеш бола кхача беркате ба, хи къург бай а марха ца дехкаш ма Iе. Марха дехка Iуйранна юхагIайттача наха Дала а Даьла малайкаша а салават дехк», аьнна. Даьла элчан суннат да марха дехкар, из лорадар тоам болаш да массаболча бусалба наха», — йоах, Дийшача сага.
Цхьавола саг хул ше мархийна нигат де вицвелча ше фу дергда цаховш цох саготдеш ший марха кхоачашхургдий-хьогI аьнна хеташ. Из а ший никъ болаш да.
«Нигат дара дешаш багах дIааьннадац аьнна сага марха ца хулаш хIама дац, нагахьа санна ше марха кхаба воалилга а ховш дагахьа цун из хинадале. Мархийна деш дола нигат бийсан чухьа де деза, маьркIижа ламаз ха хинначул тIехьагIа Iуйра ламаза ха хьаотталца йолча хана. Цул совгIа, марх кхоабаш вола саг ший дегIа маьженаш лораяр декхарийла ва, бIарг, мотт, лерг воча хIамах ца кхетийташ. ТIехьарча заман чухьа паргIато дукхагIа я нахага, интернет а я кхыйола кечалаш а я. Цига гIолла а цхьацца хIама дIа-хьа дахьийта нийслу наха. Бусалба наха тоам боаца хIама дIа-хьа кхохьийташ хуле цох ший марха зе дергда сага, цох а лоравелча бакъахьа ва. Вай пайхамара аьннад, Даьлагара салам-моаршал хилда цунна: «Хийла саг хургва марха кхоабаш хьогали моцали мара маьлах кхы хIама доацаш». Из фуд аьлча, даарах, маларах юхакхийттавар аьнна доалаш дац, дIахо мел долча вонех лоралуш, юхакхеташ хьо ца хуле яхилга да из», — йоах Ислама института хьехархочо Хайранаькъан Мухьмада Iабдулмалика.
Сайгара аргдар аз вай мехкахошка, нагахьа санна моллагIча сага халахетар даь вас хинна вай дале цу сага Даьла духьа вай къинтIерадовлар. Нагахьа санна воашош кхычоа вас дIаяь яле из саг воашта къинтIераваккхар. Дикача хIамангахьа совдулаш, воашта Даьла раьза а веш дIадаха хьожаргдар вай укх безача бетта. ТIаккха, цунга дIа а Iема дIахойодача хана а из болх каралаьца хоза барт болаш машаре даха хьожаргда вай.
ТIехьарча хана наха Iомадаь хIама да хьалха вIалла гIалгIашта юкъе хиланза. Фуд аьлча, интернета чу гIолла цхьацца тоам боаца, ийрча, во, бIеха мотт бувцаш дола къамаьлаш дIа-хьа ду. Из дийшача наха вайга лакхе хьааьнначох вай марха гIелдеш да. Дукхабараш ба интернета оагIошка гIолла хIанзле шоашта нах къинтIера боахаш, гештдар дехаш. Соахка а бар иштта, бакъда, марха чакхдаьлча юха цу даькъ тIа вай дIаовттаргдале вай леладер даьсса гIулакх хул. Боккъала а дIахо йодача хана баге а, дегI а, уйла а лорадеш хургдар вай, мархий бетта воаша дита во хIамаш леладергдацар вай кхы дIахо йодача хана. Нагахьа санна марха хьатIадоагIача хана ше дита вонаш из дIадаьлча дIахо а леладеш саг вале, цун дехкевалар дег чура хиннадац. Дала къоабала а дергдац цунна из. Дала лорадолда вай цох. ХIаьта дехке довлар дег чура а Даьла духьа а хилда.
Марша боагIалба вайна параз мархий бутт Рамадан! Дала къоабала долда вай марха. Дала кхаба ма беззара мархий бутт кхаба низ лулба вайна.

Матенаькъан Илез

№ 67-68 (12202-203), шинара, 7 май, 2019 шу / вторник, 7 мая 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *