ПОПА ХИ

Хьамзат ОСМИЕВ

Юстара лийнначох йис кхийттай.Вайнаьха кица.

Нагахьа санна дегIа-кепа тоавенна, тенна, маьженашкара низ чIоагIбенна къонах ва из ала безам хилча, «поп санна къонах ва из», оал вай. Дале а, шийна нийсарча ший вежарехи йижарехи хаьда а хаьда, из ше цхьаь бисача хана-м попа хена низ а лаьгIлу.
Пха санна нийса а лакха а хьеха, попа, муша, къоахка хенаш а дагIаш йоккха а листа а хьу яр ши-кхо километр мара юрта гаьна йоацаш. Нанас баь вежарий санна шоайла барта, во а дика а юкъа долаш, вIаши эшачунга хьожаш, шоайла накъайоалаш яр уж хьунагIара гаьнаш.
Селла барт тайна, цхьоагIо йолаш ягIача цу хьунагIарча ерригача гаьнех – цхьаннех а! – ца башача хьисапе, ткъаь иттех сажен хьуна юстара а баьнна, шерра баржа а баьржа, сийнача баь тIа багIap ше цхьаь цхьа попа хи. Юртара араваьнна дIаводаш а цхьацца гIулакха арахьа лийнна цIавоагIаш а эггара хьалха цунна тIаоттар юртахочун бIарг.
Турпалаяр санна йола ший дегI-кеп хьеста сердал а, овлаш кIоаргагIа чудахийта хьаьна лаьтта а, тIера маьженаш-ткъовронаш паргIатта йоаржае сийрда аре а шортта яр попа хена. Цунга хьежжа лакхалла а шоралла а дика денадар цо дегI а.
Шоай гаьний меттала шийгара пapгIaто дIаювцаш доккхал де а саготалла йистхила а гонахьа цхьаккха йиша-воша а доацаш, ший сонталла мехках хаьда саг санна, иштта цхьаь багIаш цхьа зама яьккхар попа хено.
Iа дIадаьлча бIаьсти а йоалаш, ахка чакхдаьлча гуйра а оттош санна, дIаухар шераш. БIаьсти яьлча сийна гIa а тохаш, ахка эттача шийла Iи а деш, гурахьа юха а дошо гIa а дожадеш, шерра-шера кердабоалаш, тоалуш гора попа хи. Лаьттах тIа-тIа кIоаргагIа чуухар цун овлаш, лаьтто ший низ дIа а телаш, шерагара-шерага сомагIа, лакхагIа, хозагIа хулар цун гIов.
ТIеххьара а, шийл паргIатагIа а, низ болашагIа а, тоаденнагIа а, хозагIа а цхьаккха хIама хургдий-теш укх дунен тIа, аьнна, курал чуессача дийнахьа, мичахьара йoaгIa ца ховш, цхьа йоккха доакъазал тIаера цунна.
Ахка юкъе а даха, гIаьхьа кIи-марса ха яр из. ТIерча баьццарча гIирса чIоагIа тоаенна, теха гIa даша долаш санна, дегIа езъенна латтар еррига гаьнаш. Геттара бIайха хьежаш малх а болаш, миха Iимад а йоацаш, Iимерца ди дар.
ВIалла дага а доацаш, мичара бера ца ховш, цIаьхха чIоагIа мух баьлар. Цу сахьате, сигале гобаьккха дIа а къовлаш, Iаьржа морхаш тIаяьхкар. Лерга-нIана боаттIабе санна ди къайкъар, тIоа сегар. БочабIараш миссел йоккхий ша бурилгаш юкъе а йолаш, тIамехкар догIа. Минут ялалехьа цхьатарра тIарш баьлар лаьтта. Феса тIакхаьчача дорхача аькхо санна, каеттар михо. Гаьнаш тIара гIаи диткъига пицхаши тедар беттача шано…
Сона-сона дукхагIа аьнна доацаш, маьлха сердал а хьаьна лаьтта а юкъа а долаш, шоайла вIаши эшачунга а хьожаш листача хьунагIа яьгIа гаьнаш, гIийла узамаш а деш, вIашка а кхувдаш, сетташ яр. Ший беррига низ ураоттабаь, михо села дорха чинг етте а, царех цхьаккхе а каглацар, е сомаяр а е йиткъигаяр а.
Мехка сийле ца йожийтар духьа, халкъа юкъара гIулакх бахьанце доккха Iазап ланза ца доала балера ди тIаэттача хана, кулгаш чоал а теха, шоайла вIашагIхьарча тешаме новкъостий санна, шоай ткъовронаш кхы а дукхагIа чоал а йоахаш, низ бехаб аьнна хийттачоа вокхар оагIув кIал а хьокхаш, цхьан бартатIa вIаши новкъостал дора цар. Уж шоайла кхайкаш хозар. «Живари, йижарий, вежарий, денал ураоттаделаш! Вай барт-цхьоагIо, вай низ, вай денал тахка дена ди да шоана ер! Живари, ка ма лелаш!» – яхаш санна хетар цар.
Селла бIарза тIаенача йоачано, бирсача михо царех хIама даккханзар.
Цхьабакъда, кхыча беса хилар цу хьунагIарча гаьнех ца башаш санна, юстара баьнна баьгIача попа хена гIулакх. Селла унзара тIаденача дуIанна духьала ший деррига денал ура-м оттадаьдар цо, бакъда цу къовсама цунна ший цхьанне низ тоъанзар, хIаьта гIo-новкъостал де фу дар цун?! Уллув новкъостий бацар, алхха шийх цхьаннех тийша, шийх цхьаннех бIубенна бар из.
Иштта из бирса дуIа эттача дийнахьа новкъосташа хьаллоаца оагIув миссел накъадаланзар цунна ше доккхал мел даьр: мархIа ма хожжа хинна дегIа гIов а, турпала маьженаш санна, онк долаш яьржа ткъовронаш а, хьаьнача лаьттагара дукхагIа кхача баккха кIоаргга лаьттах чудаха овлаш а.
Дукха ноахал долча кура тIара арабаьнна замеш кIалъоттал хIана бац, аьнна, баьржача хена керта дехьара а сехьара а хувц-хувцаш тIабетталора мух, массе оагIорахьа сеттабора хи. ХIаьта а из калуш бацар.
ТIеххьара а, лоам ийккхача санна тата а деш, хена керте ди къайкъар, овланна юххе гIолла цIера хаьшк чу а тохаш, тIоа сегар, хинначох кхета боаллаш санна, цхьан юккъагIа лоацабелар попа хи. Цу ханна, ший беррига низ ура а оттабаь, къаьстта бIарза чинг техар михо. Лаьттана цхьан долцца лакхе гIолла каг а бенна, юхебисача бухах, теда а денна, маьхий санна ира дега мазаш хьал а ховшаш, дегIацара са къасташ санна, ткъовроний массе пицха ага а аьга, пхьарса тIа корта а била салаIа гарахьваьннача вампалах тарра, ший дIаьхача дегIаца«гIapc», аьнна, бежар юстара баьнна баьгIа попа хи. Сонталах кхоардам тIабаьлар цунна.
ХIаьта хьунагIара гаьнаш, йоачах лийча цIен а енна, набарах визачул тIехьагIa шийлача хица кулг-юхь дила саг санна, сапаргIата яьнна латтар – сийнеи низ болаши…

№ 103-104 (12238-239), шоатта, 13 июль, 2019 шу / суббота, 13 июля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *