Шо гIовттий воккхагIвола саг чуваьлча хьал?

ТIехьарча хана дикка хувцамаш хиннад гIалгIай оамалца, гIулакхаца, эзделаца дувзаденнача хIамашца. Вай санна кхыча къамай а да из гIулакх ишта чоалхане. Бакъда, гIалгIаша геттара боча а долаш, фуъ мо лорадеш леладаь гIулакхаш кхувшбоагIараша юхатетт. Цу гIулакха бехке доххьал цхьа кагирхой хиннача а ца Iеш деррига гIалгIай халкъа да.

Хьалха хинна саг лархIар, цун сий дар, даь-наьна хьашташ кхоачаш дар, лоалахо, хьаьша лархIар, кхалсага маIа сага геттара цох озаенна йолаш, хьакхашта йоацаш лархIар – уж деррига гIулакхаш дикка тIехьашка даьннад. Уж аз Iохьоахадаьрел совгIа кхы массагIа да уж дагарде велча. Къаьстта боккхагIболчар геттара чIоагIа зув из мо дола гIулакх, цул совгIа царна хала а хета уж лерхIамаш тIехьа тIакхувш доагIача нахало лора ца деш доадеш хилар.
Хийла кхалсаг маIа саг чуваьлча ший гIанда тIара хьал ца айлуш ягIаш хул, бокъонца ше цу тIа IотIалетача мо. Е хийла зIамига саг хул воккхагIвола саг чуваьлча из теркал ца веш, цун сий ца деш. Балха, така, цIагIа миччахьа а цхьатарра леладу из гIулакх наха. Бакъда, долчунгара доаккхаргдац эздел. Балха вар аьнна, саготача гIулакха хьувзар аьнна дохаде мегаргдац тхьовра хьалха денз хьадоагIа къам лоаттадеш дола гIулакхаш.
Цхьаволчоа хетадала тарлу, Даьллахьа фуд укхо хIанз дувцар аьнна. Уж гIулакхаш вайх доахкаш хилар бахьан долаш, эхь, юхь, яхь, эздел доллаш вай хиларагI оал вайх кхыча наха гIалгIай. Уж лерхIамаш вай кIалдитача дийнахьа вайх гIалгIай хургдац, цхьа моллагIа дола цхьаккха хIама башха доаца, малаш да ца хов нах хургда. ТIаккха аттагIа хургда моллагIволча сага вайх дош ала а вайна Iоттар е а.
Ери, ери мара дий яхаш, е хала хеташ вай юкъера дIадоахача эздича гIулакхаша вай къама чIоагIа зе ду. ХIана аьлча, цу Iадаташца-гIулакхашца хиннад вай къам хьа, из оамал хьа а елла кхеллад вай Дала хьа а. МоллагIа хIама юкъера дIадоаккхаш хилча цун когаметта хьаоттаде цул дикагIдола, дезагIдола хIама хила деза, нагахьа дикагIдар деце, ше долча дитача дикагIа да долаш дар, дIа а ца доаккхаш. Къам лоаттадеш дола, хьалха вай дIадаьха доккхий Iадаташ-м аз дувца а дувцац. Царех тIехьагIа дувцаргда вай.
Кхалсага моллагIа цхьа хIама тIакхаьчача, е из бегъяьккхача цун бехк бале а беце а оарцагIдовл вай дерригаш а цун бокъо лорае а, из бакъъе а, цун са кIалхарадаккха а. Бакъда, эзделах из ехача цхьаккха хIама ца хилча санна Iа вай бIаргаш дIа а къайле. Эзделах еха кхалсаг мишта юта хIама дIа ца оалаш, нийса ца еш гаргарчар а хийрачар а?
Нахаца лувш бола мотт цIенеи, кIаьдеи хургболаш, леладеш дола гIулакх меттахьа а хургдолаш кхебе беза вай кхалнах. Ца кхебой вай дехке довргда. Цудухьа аз дехар дергдар кхалнахага шоашка а, цар даьшка, ноаношка, моарошка, вежарашка, дезалга а фуннагIа дий а шоай кхалнах эзделаца хургбола оагIо е. Кхалсаг эзди ца хуле цо кхеду къам эзди хургда аьлча бакъдац. Кхалсаг я дукхагIа тахан латтача хьалах кхувшбоагIарашта хьехам лоаттабер. Цудухьа геттара лоархIаме да, кхалсаг ший гIулакх ховш а, эздел долаш а хилар. Хоза хета яьхадац вай даьша: «Хьа къонах кхеве безам бале воI кхеве, къам кхеде безам бале йоI кхее». Нагахьа къам кхеде хьашт йола кхалсаг эзди ца хуле цо кхедаьча къамах хурдел мара пайдане хIама хургдац.
Цхьа хIама да-кх дувцаш, Кавказе дахача къамаша чIоагIа тоам болаш леладу уж дешаш: «Воккхача сага хьалгIеттавар аьнна, е Iоха ший моттиг дIаеннаяр аьнна цхьаккха саг веннавац», яхаш. Бакъда из, е лерг а вац, эзделаца доагIаш дола гIулакхаш кхоачашдаьдар аьнна саг. Бокъо яц, маIа саг тIавеча хьал а ца айлуш гIалгIай кхалсаг Iе. Хеталургда хийланена, дино-м яхац из хьалгIатта, аьнна. Бакъда, хьал ма гIатта а-м яхац дино. Дийшача наха хьаяхаш да, Даьла салам хилда цунна, Даьла Элчас аьннад яхаш: «Хоза гIулакх ах дин да», аьнна. ХIаьта хозача гIулакхаца дувзаденна хIама да, ше мо вола саг тIавеча кIалвагIар хьалъайвалар.
Тхьовра аз ма аллара, вай къам лоаттадеш долча гIулакхех, оамалех хIама да из кхалсаг маIача сага хьалъайялар. Воашта юкъера дIа а ца доалийташ, лора а деш, вай леладе дезаш гIалгIай гIулакхаш да уж.

Матенаькъан Илез

№ 106 (12241), ера, 18 июль, 2019 шу / четверг, 18 июля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *