Малхара кашамашкара тIехкаш лаьттах дIайохка езий? Фу йоах цох бусалба дино?

ТIехьарча хана, гIалгIай кагийча наха дувца доладаьд Лоаман ГIалгIайчен юрташкарча малхара кашамашка бадача гIалгIай тIехкаш цу чура хьагул а, цхьаннахьа уж дIа а ехка, царна маьл а кхайкабаь, дуIа дича фу дар-те, ишта ядийта мегаргйий-хьогI уж тIехкаш малха, яхаш. Массехка шу хьалха а дувца доладаьдар из хаттар кагийча наха интернете гIолла. Цу хаттарашкахьа башха болаш, къовсамашта тIехьа дебаташ деш а, къамаьлаш деш а нийсделар цхьаболчар. Бакъда, цхьанне а цу тарматхой кашамашкара хьа а баьха шоай дай кхычахьа дIабохканзар цу хана. Дале а деце а хIанз а, юха айдаьд из хаттар интернете, хьалха санна къовсамаш деце а, дукха даьржадеце а.

ГIалгIай Мехка бахаш бола вай къаман нах берригаш бусалба нах ба. Хьалха вай ГIалгIай Мехка бусалба дин доацача юкъа гIалгIай къаман наха тарматал е кхыдола дин леладеча хана цу тайпара дIабехкаш хиннаб наха шоай байнараш. Кхы хьалхагIа лаьттах каша хьисапе кIоаг а баьккхе, из дахчанца е кхертIошца дIанийс а дай дIаволлаш хиннав веннар. Из геттара хьалха беш хинна болх ба йоах мохктохкархоша. Кхы хьалхагIа кхыдар леладаь а хила йиш я. Цох бакъдар ховр Даьла ва.
Цхьан тайпара теркам ца беш а жоп доацаш а ер хаттар цадитар духьа оаха лаьрхIад бусалба Iилма дийшача нахаца дага а дайна ер хаттар дашха. Цул совгIа моллагIча динах вола саг миччахьа дIаволла веза а, велча цун кхоачо мишта е еза а, из дIавеллача цун дуIа дар а, кхыдараш а миштад хьожаргда вай. ГIалгIай Мехка а доазол арахьа а цIихеза бусалба Iилма дийша саг ва Iаьлий-Юртара имам воккха саг ЦIечой Iийса. Цунца хилар тха цу дешаца дувзаденна хаттараш.
— Бусалба а кераста а саг велча дIаволлара хьукам миштад? Цхьатарра йий цу шиннена еш йола дакъан кхоачо?
— Бусалба саг ший хьурмат долаш ва: цун халахетар де а, цатовр де а, маьже кагье а йиш йоацаш. Венначул тIехьагIа а ишта ва из. Элчас аьннад саллалЛахIу IалайхIи ва саллам, «Веннача сага тIехк кагъяр дийнача сага яр кагъяр мо да», аьнна. Бусалба саг велча, из лувча а ваь, мерчи а делла, каша а даьккха дIаволлар важиб да бусалба наха тIехьа. Цун гаргара нах бале эггара хьалха царна а, гаргара нах беце хийрача наха а, уж а беце бусалба наха а тIа да из дIаволлар, фард кифаят да из. ДIавеллачул тIехьагIа цун каша тIа Iоха а бокъо луц, из юха хьаахка а бокъо луц ахканза ца воалаш хIама деце. Цун тIехкаш йохкаенна дIаяллалца цига кхывола саг дIаволла а мегаргвац, цига хIама де а йиш яц. Иштта хьурмат долаш ва бусалба саг дийна волча хана а венначул тIехьагIа а.
— ХIаьта каша юха хьа а аьхка цига саг дIаволла йиш хилара ха мел йIаьха я?
— Цун тIехкаш талхарга хьежжа да из. Цхьатара хилац из, лаьтта тайп-тайпара да, сага ший оттам а тайп-тайпара ба. Цудухьа бокъонца тIехкаш талха дIаяьнналга халцца цига кхы саг дIаволла бокъо яц. ХIана аьлча, цу веннача сага хьакъ да из.
ДIахо кераста саг, из шин даькъе ва. Бусалба нахаца машар а болаш, царца цхьа чIоагIо а йолаш, царца баь барт а болаш вола саг ва цаI, шоллагIвар бусалба нахаца моастагIал а долаш, царна зене а, царна духьал тIом беш вола саг ва. Цу шинне хьал тайп-тайпара да. Хьоца машар а болаш, чIоагIо а йолаш, барт а болаш вахаш волча сага а бусалба сага дар санна деце а хьурмат да. Цун тIехк кагье а, каша дохаде а, дакъа ийрчадаккха а хIама де бокъо яц. Иштта вола кераста саг велча, нагахьа санна из дIаволла цун гаргара кераста нах бале цар дIаволларгва из, беце бусалба наха дIаволларгва из. Бакъда бусалба нахаца моастагIал а долаш, тIом а болаш, зе деш волча кераста сага хьурмат дац. Иштта вола кераста саг дIа ца воллаш вита а мегаргва, дIаволла а мегаргва, цох хьаж хьа ца ахийта, новкъара из дIаваккха. Иштта да цар хьал. Керттера дар фуд, цу тIемца волча сага дар – цун хьурмат цахилар. ХIана аьлча Элчас саллалЛахIу IалайхIи ва саллам, цар кераста нах боабаьча хана цхьаннахьа кIоаг а баьккха дIачукховсийтаб уж, новкъара дIабаха. Бакъда, Даьла раьза хилва цунна турпал Iаьлас ший да Абу-ТIоалиб велча хьа а вена Элчанга аьннад: «Тувлавенна хинна вола воккха саг – хьа даь-воша веннав», аьнна. «ДIа а вахе дIаволла из» аьннад цунга Элчас саллалЛахIу IалайхIи ва саллам. хIана аьлча хьурмат да цун.
— Хьалха нах бусалба хилале тарматал леладеш уж болча хана, байначул тIехьагIа малхара кашамашка дIабехка боахка вай къамах болча наьха тIехкаш хьагул а яь, уж кхычахьа дIа а ехка царна маьл кхайкабар е дуIа дар миштад? Де дезий из, миштад цу тайпара хIама дар?
— Тарматхой уж хилар бахьан долаш ишта ма дий цар кашамаш. Ишта уж хинна ца хилча бусалба IаьдалагIа дIабохкарг ма барий уж. Царна дола хьукам – цхьаккха хIама ца деш бита йиш йолаш а ба уж, хIана аьлча бусалба наха новкъа бац уж тахан, новкъа хила а мег цхьаболчарна, цудухьа дIабохка а мегаргба уж, ца бохкаш бита а мегаргба. Нагахьа санна из моттиг бусалба наха эшаш яле цу моттигах пайда эца а мегаргба. Нагахьа санна, бусалба нах цу моттигага хьашт болаш хилча, цигара хьа а баьха кхычахьа дIа а бихьа дIабохка мегаргба уж. ХIана аьлча Элча саллалЛахIу IалайхIи ва саллам Мадинате хьавенача хана цо даь маьждиг кераста наьха кашамаш долаш моттиг хиннай из. Элчас саллалЛахIу IалайхIи ва саллам уж цигара хьабаьхе дIа а баьхе цига маьждиг хьалде аьннад. Цудухьа бусалба наха новкъа бале дIабаха мегаргба уж, бакъда маьл кхайкабе мегаргбац царна, дуIа де а мегаргдац царна, лувча бе а безац уж, мерчий долла а дезац царна, е къаьстта кашамаш даха а дезац царна. Новкъа хургбоацаш дIакъайлабахар мара дац царна дола хьукам. Нагахьа санна уж наха новкъале еш а боацаш, шоашкара зе доацаш хилча бита мегаргболаш ба уж шоаш болча. ХIаьта а нагахьа санна цига бахаш болча бусалба наьха барт а хинна уж тIехкаш хьагула а яь цхьаннахьа дIайохка царна дагадохе, лаьрххIа комиси хьакхолла еза цу гIулакха Iаьдал юкъе а долаш, дийша нах а юкъе болаш, боккхий нах а юкъе болаш, лораш а юкъе болаш. Лораш хила беза, хIана аьлча, уж дукхагIбараш у кхийтта байна нах ба. Лорашта хьажача ховргда цу лазарах хIама юхе дисадий. ТIаккха лаьрххIа дувхар а долаш кийчбаь хила беза царца болх беш бола нах а. Нагахьа дале лазар а тохкаргдолаш, царна е езе дезинфекци а ергйолаш иштта да цар хьукам. Бусалба дино яхар из да, ховр АллахI ва.
— Нагахьа санна цу моттигашка бусалба нах хьашт боацаш хилча, уж новкъа а ца хилча ишта ца бадийтар духьа цигара дIа а баьха кхычахьа дIабохка безаш хулий уж?
— Иштта ца бадийтар духьа цигара дIа а баьха уж дIабохка безаш хьукам дац цар. Хьалха тарматал долча замашкахьа, наха Даьла дин довзале дIабийхка нах ба уж цига бадараш.
— Нагахьа санна хинналга а ховш бусалба саг, малхара каша е кхычахьа кераста наьха кашамашка дIавелла воалле цун фу де деза?
— Цу моча кашамашка воалле хьакъоастаде деза цун каша. Е цигара хьа а ваьккха бусалба наьха кашамашка дIаволла веза из. Нагахьа лувчаве йиш йолаш цох хIама диса дале лувча а ваь, мерчий а делла дIаволларгва из, хIама дисадеце лувча а ца веш ше волча тайпара дIаволла мара везац.
— Малхара кашамашка яда тIехкаш ловза а еш, уж хьал а ийъеш царца бегаш бар миштад?
— Аз тхьовра а аьлар из, дакъ ийрча даккхар. Бусалба наьха Iадат дац дакъ ийрча даккхар, из де мегаргдолаш хIама дац.
— Нагахьа санна бусалба наьха кашамашка воалалга а ховш кераста саг дIавелла воалле цун фу де деза?
— Е дIакъоаставе веза из къаьста карта а яь, е цу чура дIаваккха веза.
— Нагахьа санна Сибаре волча хана дале а е кхыча мехка дале а бусалба наьха кашамашка дIавелла саг воалле, цо ше валале ший мехка дIаволла аьнна васкет даь хиннадале, из цигара хьа а ваьккха ший мехка цIавахьа везий?
— Из васкет кхоачашде декхар бац уж. ХIана аьлча имам ШафиIичо, Дала къахетам болба цох, кхычахьа саг дIавахьар хьарам да йоах, вокха имамаша карахIат да йоах из. Ше веннача метте дIаволла веза саг. ДIавеллачул тIехьагIа кхычахьа дIавахьар духьа хьаваккха мегаргвац из. Нагахьа кераста кашамашка из воалле а, цигара хьа а ваьккха цIава везац из, цига бусалба нах боахкача дIаволла мара, кераста наьха кашамаш доацача. Из васкет кхы кхоачашде хьашт дац цар, бокъо а яц.
— ХIанз къаьстта бусалба саг венначул тIехьагIа из дIаволлале цун тIехьа бусалба наха кхоачашде деза хIамаш фуд?
— Саг венначул тIехьагIа де дезаш дар, цкъар боккъонца из веннилга хар да. ДегIацара са дIакъаьстачул тIехьагIа цун маьженаш кIаьдъяр суннат да, дегI дувлалургдоацаш. Саг велча, дийла дале цун бIаргаш дIакъовлар а, мочхал Iодаха дале из хьалдехкар а суннат да дакъ ийрча хургдоацаш. Веннача сага кхоачашде деза декхараш да эггара хьалха цунга доалле наьха декхар дIадалар, нагахьа дале дIалургда из цу хана, деце цхьане шийна дIатIаэца деза из, хIана аьлча декхаро лаьца латта из венна бусалба саг. Элчас дакъа ламаз а даьдац декхар доаллаш веннача сага асхьабашка дайтад, ше даьдац. Нах боацача из Iовиллар, лувчавар, лувчаваьчул тIехьагIа цун дакъа ламаз дар, ламаз дича каша а даьккха из дIаволлар, цун васкет кхоачаш дар, цун хIама цо аьннача метте, шарIо могадеча дIадахийтар. Цул тIехьагIа цун диса хIама цун варасашта юкъе дIадекъар. Саг венначул тIехьагIа из лувчавари, мерчи доллари, цунга доалла декхар дIадалари, дакъа ламаз дари, дIаволлари декхар да, фард да. ДIавеллачул тIехьагIа цун тIера дуIа дар а, сагIийна хIама далар а суннат да, нагахьа санна цо васият даьдале.
— Саг дIавеллачул тIехьагIа цун дуIа де цун каша тIа ахар миштад?
— Веннача сага из Даьлагара вехари, цунна дуIа дари суннат да. Духхьал цун каша тIа а ухаш де дезаш дац из. ДIавеллача хана а дергда из, цул тIехьагIа миччахьа вале а цун дуIа дар дика да. ХIана аьлча, цо пайда беш хилар массаболча Iалам наьха барт кхийтта хIама да. Вешта кашмашка зерате ахар суннат да сага, Элчас саллалЛахIу IалайхIи ва саллам, аьннад кашамашка аха, цо валар а дагадохийт вайна.
— Баркал хилда хьона Iийса, хаттарашта жоп даларагI.
— Аьттув хилба шун.
Дукха ба из хаттар айдаь а дувцаш а раьза боацаш нах, къаьстта боккхийча наха хала тIаэца из мо дола хIама. ХIана аьлча уж дукхача шерашка хьийга мохк ба ер, царна ше болча тайпара беза ер мохк мичча тайпара бале а. Цар раьза цахилар нах кхета безаш да. ХIана аьлча, хIанзалца сага новкъа а йоацаш, деш зе а доацаш яьдай уж тIехкаш, кхы дIахо а ядаргья хетарагI. Уж тIехкаш лакхе дийшача сага хьаяхачох таккхалча яда йитача дин оагIорахьара кхы новкъа йолаш яц, хIанз шоаш йолча хьала тIехьа. Бокъолдар аьлча, нах – деррига къам кийча дац цу гIулакха. Цудухьа ий а ца деш таккхалча дитача бакъахьа да из хаттар.
Матенаькъан Илез

№ 112 (12247), шинара, 30 июль, 2019 шу / вторник, 30 июля 2019 года

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *