Хьаькъал Iомадеш йола баьрче

Укх бетта нийса 25 шу доал вай мехка чIоагIа эшаш хинна университет хьайийла. 1994 шера 20 сентябре тIаийцар цо ший пенашта юкъе тайп-тайпара балха говзалаш Iомаергйола кагий нахи мехкарийи. Цу хана хинна хьалаш эсало дар. ДIачубаха моттиг йоацаш, Сипсой-ГIалий тIарча лётчикий казарма хиннача цIагIа хьаяьяр вай къаман лакхара дешар дешаш йола фусам. Цунга хьежжа дар кхы мел дар а.

Тахан саг цецваллал тоаденнад цига болх беча а, деша багIача а наьха гIулакхаш. Кхы вIалла хIама деце а, цар таро я Iуйрийна шоай цIагIа хIама диа деша дIабаха, делкъинга хIама дуаргдолаш цIабахка, шоай даь-наьна бIарга кIалха болаш, шоаш кхийнача коа-карта бийса яккха. Из кIезига хIама дац. Сона дагадоагIа айса, соца деша баьгIача кагийча наха, мехкараша мел хала дийшар. Цхьа бIаь километр хиллал никъ бе безар, Шолжа-ГIалий тIа водаш. Общежитен гIарашта, таташта юкъе ваха везар. КIира цкъа мара цIавагIацар, цхьа бийса яьккхача юха а наькъа аравала везар. ХIанзарча вай студенташкаръяр ялсмале я аьнна, хет сона. Уж миссел дола хьалаш шоашта хьадича, деша ца дешаш лелаш бола кагирхой Iаьса нах ба.
Сона ховчох, из университет хьаяьча хьалхарча дийнахьа денз, цун тховна кIалха къахьегаш хиннаб дукха доккхий хьаькъалаш дола хьехархой. Уж сона а хьехаш хиннабар, Нохч-ГIалгIай республика йолча хана, Л. Н. Толстой цIерагIча Шолжа-ГIалий тIарча университете. Царех яр профессор, филологически Iилмай доктор Оздоева Фирюза, профессор, филологически Iилмай кандидат Дахкильгов ИбрахIим, профессор, профессор, философски Iилмай доктор Танкиев Абукар, царех тарра кхыбараш. Уж мо бола нах шоашта уралатташ хилча, шоай мел йола говзал хьалуш хилча, из хьаэца декхарийла ба вай таханара къонабараш. ХIаьта университета ректор Мартазанов Арсамак а ва Шолжа-ГIалий тIа болх баь, ший низ, хьинар ца кходеш, студенташта мел эшар хьаде кийча. Лакхе аз хьоахабаьрел совгIа, кхы а дукха къаьна а къона а хьехархой боахк цига къахьегаш.
Карарча хана университета корпусаш ерригаш 8 я. Чура сийрда, хоза кийчъяь, мел эшача хIаманца Iалашъяь я цар аудитореш. ХIанз дукхагIйола университета фусамаш Магасеи Буро чуи я. Вешта аьлча, студенташта тIабаха атта хургйолча тайпара хьалъяьй уж. Цар чу болх беш 508 хьехархо ва, царех 57 профессораш, Iилмай доктораш ба; 275 саг доценташ, Iилмай кандидаташ ва; царна юкъера 21 саг Россе лакхарча профессиональни дешара сийдола болхло ва. Укхаза я Iилман библиотека, компьютерни классаш, лаборатореш, бассейн, кхыдараш. Итт эзар совгIа студент ва цига тайп-тайпара балха говзалаш Iомаеш, уж деша багIа бе-беча ийс факультете. ГIалгIай паччахьалкхен университета 9 факультет я. Царех я юридически, экономически, финансово-экономически, физико-математически, технолого-педагогически, филологически, медицински, агро-инженерни, химико-биологически. МоллагIа факультет вай хьаэце, вайна нийслургва кагийча наха, мехкарашта бакъахьара масал хинна хьавоагIа саг. Масала, лорий факультете йIаьххача хана къахьегаш, уж дарба де Iомабеш ва РФ гIорваьнна лор Куштов Ахьмад. Из мел говза ва, наха цунгара мел дукха дарбаш даьннад вайна массарна ховш да. Юридически факультетах лаьца дувце, цунна керте латт моцагIа денз из болх беш хьавоагIа, вай республикан юстице министр хинна, ший болх дика бовзаш вола Дзагиев Мовлатгири. Филологически факультете ва студенташта даим дукха везаш хинна Кулбужев Мухьмад. Математически факультете дешарий гIулакх Iилман ларда тIа даьккхарех ва Танкиев ИсмаIал, иштта кхы дIахо а.
Уж санна хьехархой хилар бахьан долаш, дуккхача кагирхоша университета тайп-тайпара факультеташ дикеи тIехдикеи дешаш чакхйоах. Масала, цIеча дипломаца лорий факультет яьккхай Цечоев ИсмаIала, экономически факультете менеджмент яха говзал караерзаяьй Аушева Маккас. ДIадахача шера 26 саг хилар, тIехдика дешара белгало йола дипломаш хьаэцаш.
ХIаьта университета библиотеках дувце, цох хьагаш ба кхыметтел Дж. Яндиева цIерагIча республикан керттерча библиотекан болхлой. Цкъа-дале, из атта тIакхача йиш йолаш, Магасерча И. Зязикова проспекта тIа яьй, цунна юхегIолла тIехйоал шахьар тIа мел йоагIаш йола зIамига а йоккха а транспорт; шозлагIа-дале, чура паргIата а, хIама новкъа доацаш, Iохайна болх бе таронаш йолаш а я из. Из ше хьаяр а да хозагIча тайпара вIаштIехьадаьккха, цIен кеп, чура лостам безам тIагIоргболча тайпара ба. Литертура а къе да ала йиш йолаш дац укхазара. Масала, со чувахача къаман литература латтача отделе студенташта эшаргдола дуккха книжкаш дар, Iохайша царца болх бе мел эша хьалаш дар.
Цхьаькха цхьа лоархIамера моттиг а хьоахае лов сона. Ханнахьа дешара тIакхоачаргболаш, массехк тайпара машенаш я укхаза лелаш. Автобусаш, «газелаш» маьха дукха еза а яц. ХIаьта гаьнара баьхкача студенташта хьалъяь квартирашка санна хьалаш дола общежити я. Масала, укхаза бахар Кореера баьхка, иштта кхыча гаьнарча моттигашкара тIауха студенташ. Цхьаболча университета хьехархошта а еннай цу чу фусамаш, къаьстта квартираш яллалца баха йиш хургйолаш. Лоацца аьлча, дика дешара мел эша хIама вIаштIехьадаккха хьежаб ГIалгIай паччахьалкхен университета кулгалхой цу лоаццача, 25 шу хиллал мара йоацача хана. ДIахо дIайодача хана цун гIулакхаш кхы а тоалургда аьнна хет сона. Цу гIулакха дика деша деза. Университета сий доаккхараш цу чура арабаьнна, шоай болх дика ховш, хьабеш бола говзанчаш ба. Аьттув балба цар, шоаш кхебаьча вуза сий лакха лоаттаде.

С. Арчаков

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *