«Бусалба саг ва машен лехкаш»

ГIалгIай Мехка гIолла йолча Россе наькъа болама кхерамзлен паччахьалкхен инспекце управлене (УГИБДД) болхлоша мехка бахархошта хьехам луш «Бусалба саг ва машен лехкаш» яхаш шердаь ногIалаш дIакхухь машенаш вIашкаетталуш наькъ тIа хулаш дола хатараш кIезигдалар догдоахаш. Укх деношка уж хилар Назранера хьалводаш ТIой-Юрта дIачувоаллача биъ никъ къастача метте наха наькъ тIара бокъонаш лораярах дола гIулакхаш хьалхадоахаш. 

Укх деношка хиннача массехк хатарех бехк боацача наха зенаш, халахетараш хиннад, цул совгӏа цхьан сага са къайладоалаш моттиг а нийсъелар Кавказ яхача федеральни наькъ тIа хиннача хатарах. Кхы а нах бовш хатараш хиннад мехка наькъаш тIа машенаш лелаера бокъонаш наха лора ца яр бахьан долаш.
Мехка гIолла машенаш дукха хилар бахьан долаш наькъаш тIа хатараш а дукха хулаш хиларах кIезига мукъагIа наха хьехам хулабалар аьнна хеташ лелабу ГIалгIай Мехка гIолла йолча наькъа болама паччахьалкхен инспекце управлене болхлоша хьехама ногIалаш дIакхухьаш бола болх.
ГIалгIай Мехка гIолла йолча наькъа болама паччахьалкхен инспекце йоккхагIйолча инспектора Ужахнаькъан Зарас дувц:
– Укх тIехьарча кхаь дийнахьа ворхӏ машен в1ашкакхийттай, цу хатарех 7 саг лозаваьв. Цул совгIа, селхан Кавказ яхача федеральни наькъ тIа цхьа саг а вувш хатар хиннад. ХIара дийнахьа болх ма бой оаха нахаца наькъ тIара кхерамзле цар лораяр догдоахаш. Наькъ тIара бокъо йохаяьчарна юкъе нийслу шоайх бехк баьккхача, цу сахьате из дIатIаэцаш, шоаш нийса боацилга кхетадеш бараш.
Цхьабакъда, – дӏахо халахаташ дувц Зарас, – царел дукхагIа ба раьза боацараш. «Оаш из хьа ца аьлча а ховш да тхо», – яхаш яппараш еш хул цхьабараш. «Со мара веций бокъо йохаер, никъ баьккха лелаш ма бий ераш», яхаш, гIаръеш бараш а нийслу. Цу тайпара ийрча къамаьлаш цар дой а, оаха нахаца хьехама болх беча хана царех бехк а баьккхе, машен лелаеш волча сага ха мел дезаш долча хIамах бола хоам тIабола памятка дIалу царна. ХIаьта, ла ца дувгIаш, геттара чурваьнна духьалваьнначоа протокол яьзду, – чакхдоаккха ший къамаьл Зарас.
Машенаш лехкаш болча наха юкъе, Зарас белгал ма дарра, наькъ тIара кхерамзле Iалашъяра шоаш бехктокхаме хилар кхетадеш нах ба. Массехк итт-шераш да Коазой Адам машен лехкаш болх беш вола.
– 24 (ткъаь диъ) шу даьннад со машен лелаеш вола, – йоах Адама. – Сайна могачох бокъонаш лорае хьож со. Бакъда, тахан акхар соцавеш тIехкар хьатоханза вар со. Вайна доастама хет из хьатоха, бакъда, хӏанз, акхар бехк баьккхачул тӏехьагӏа, чIоагIо яьй аз массаза а тIехкар хьатохаргда, аьнна. Сона бакъахьа хетар, наькъ тIара бокъонаш вай лорайоре, – тӏатох Адама.
Цхьаккха хIама кхоачаргдац кхерамзленга. Ше лораваларал совгIа, нах лорабеш а хила веза саг. Кхы вIалла деце а, бусалба дино а, эздело а тIахьех вай нахаца дика, кIаьда, эздий хилара. Ший безам бар а деш укх дунен чу лела ше венавоацилга кхета а деш, нийсача новкъа лела веза бусалба саг.
– Наькъ тIа хатараш нийсденнача машен лехкаш хиннараш дукхагӏа кагирхой ба, – йоах дIахо йоккхагIйолча инспектора Ужаханаькъан Зарас. – Вай боккхагIбарашка аргдар аз: шоай дезал цIагIара арабовлача хана дас-нанас хьехар де царна, лорале, эзделаца хила, наха халахетар ма де, наькъ тIара кхерамзле Iалаш е, машенаш лелаяра хьакъехьа йола бокъонаш эша ма е ала царга. Вай из хьалхадоахаш хилча дикагIа лоралургба нах. Даьга-наьнага дикагIа ладувгI моллагIволча сага. Вай къаман нах ма бий уж, хIаьта саг венна са къайладаьлча цун дезалга кхаьча а ца Iеш, дуккхача нахага гIайгIа-бала кхоач, – хала а хеташ йоахар наькъа болама кхерамзлен паччахьалкхен инспекце йоккхагIйолча инспектора Зарас.

Матенаькъан Илез