Къалуш доаца илли

ГIалгIай къаман ашараштеи иллештеи юкъе   дуккхача шерашка,  лоархIаме моттиг дIа а лаьца, хьадоагIаш да Хамхоев Элмарзий Ахьмада кхелла «Йола сога» («Лорса Лида») яха илли. Ханаш дIаахарах къа ца луш,  замангара заманга дувлаш, хьакхаьчад из вай деношка. Укх шера цу илле 85 шу дуз.  Поэтах айса даьча «Вай деций, вай кIантий деций…» яхача, массайтта шу хьалха «Сердало» газета оагIонаш тIа кепа техача йоазон тIа аз аьннадар: «1936 шу…  Из шу цIаккха дицлургдоацаш, белгала хилар Хомхоева вахаре, хIана аьлча цу хана яздир цо ший эггара дикагIчарех дола, наха дезаденна тIаийца «Йола сога» яха илли. Халкъо ший цIи тиллай цох, «Лорса Лида» аьнна. Из илли кхолладалара овла бовза ловш, цун авторга хаттар дир аз цу хьакъехьа:

-Бокъонца хинна саг я из цу тIа ювцар, е Iайха дагайийха саг я?

Тхоай къамаьл, из дийна волаш, аз дIаяздаьдар Нохч-ГIалгIай радион музыкальни передачан редактора дехар даь хиларах. Из передача хила а хилар, дукха ца говш. Са хаттара жоп луш, цо аьлар:

-Цкъа мархаш доасташ, ЖIайрахьа нийсделар тхо. Новкъосташца хьоашалгIа даха дагIача тхона гIулакх деш хьайзар Дала теха хоза, эздел долаш йола йоI. Юххера, гIайтта тхоаш цигара дIадолхаш, цу йоIага айса илли яздергхиларах хоам бир аз. Яз а дир. Хаматханов Лорса йоI Лида яр из.

Дукха шераш дIадахад из илли яздаьчул тIехьагIа, бакъда тахан а хозаш, адамашта кIорда ца деш, царна тоам беш дек из…»

  Из илли массадолча ноахалах болча артисташа даьхад. Эггара хьалха из дIааьннар Ахьмад ше хиннав, хетаргахьа, цул хозагIа из кхыча сага оалалургдац. Дукха ха я из радио чу е телевидене гIолла цун ший оазах ца дека, бакъда са ираз хиннад зIамига волаш а кхувш воагIаш а цу иллега а поэта кхыча иллешка а, цо ше дIаоалаш, ладувгIа. Цунца шийца шин-кхаь шера болх бе а байташ дIаязъеш гIо де а дийзад са. Иштта  «Лорса Лида» дIааьннад Барахоев Мустафас, Наурбиев Руслана, Зангиев Руслана, Барахоев Жамалдас, Тимурзиев Бембулата, Ужахов Мухьмада, кхычар. Цунна юкъера дешаш цаховш бола  нах дагарбе эттача, сона хетачох, вай къаман юкъе уж кIезига хургбар.

 Цу иллеца цхьана вай метта юкъеденад керда дош а. Илле цхьан мугIаро йоах: «Хена чура   кукала кхайка ма ала сога…» Тха вар, Шолжа-ГIалий тIа университете со деша вагIаш, Мальсагов Оарцхой Ахьмад яхаш хьехархо. Цо оалар: «Кукал фу яхилга да хьаала из яздаьча сага шийна а ховргдац». Цо-м бегашта оалар из, бакъда цу бегашца цIенхий юхьигаш а яр, хIана аьлча вай метта юкъе, Хамхоевс хьоахадилцца, цу тайпара оалхазар хиннадац. Кукал яха дош эрсий кукушка яхача деша таралесташ да, цудухьа ала бокъо я поэта укхаза хьехаду оалхазар бекарг я аьнна. Цу  оалхазара илли а да «ку-кук, ку-кук» яхаш, кукал яхача дешах тара. ХIаьта а цаI дац кхеталуш, хена чура хIана Iех из, бекарг ший фусам – бIы болаш оалхазар мичад? Кхыча дешашца аьлча, поэта дагадийха керда дош, харцахьа дале а, бакъахьа дале а, чIоагIденна дIадахад вай метта юкъе. Из ший «ГIалгIай орфографе дошлорга» юкъедихьад  Л. Тариевас. Цхьа хIама да укхаза белгалдаккха дезаш, Хамхоевс кхелла дош бувзам болаш дац «кукалий зама» яхача дешашца.  Илли ше-м кхы а дуккхача шерашка наха дезаш а артисташа доахаш а хургда аьнна хет.

IАРЧАКХНАЬКЪАН Сали